ગાંધી પરિવાર અને કોંગ્રેસના આંગણે એક શરમાળ છોકરાની લથડતી હિન્દી હવે નમ્ર રાજકીય ભાષા બની ગઈ છે. આ નવા અવતારમાં પાર્ટી પર નિયંત્રણ છે અને રાજકારણની આવડત પણ છે.
આ દરમિયાન પરિવાર અને પાર્ટીએ તેમને 2007માં વિદ્યાર્થી સંગઠન એનએસયુઆઈની જવાબદારી સોંપી હતી. તેમને પાર્ટીના મહાસચિવ પણ બનાવવામાં આવ્યા હતા. રાહુલે વિદ્યાર્થી મંડળમાં લિંગ્ડોહની ભલામણોનો પ્રયોગ કર્યો હતો જે ફળદાયી સાબિત થઈ શક્યો ન હતો. જનરલ સેક્રેટરી તરીકે લોકોને જે સૌથી મોટી વાત યાદ છે તે વટહુકમને ફાડી નાખવાનો અને દોષિત જાહેર જનતાના પ્રતિનિધિઓને રોકવાનો નિર્ણય હતો, જેમાં તેમણે જાહેરમાં મનમોહન સિંહની સરકારને વામણી બનાવી હતી.
વારસાની કસ્ટડી
નરસિંહરાવ અને સીતારામ કેસરી દ્વારા રાહુલ સોનિયા ગાંધીના નેતૃત્વમાં આરામદાયક બની ગયેલા અને 10 વર્ષની સત્તા ભોગવતા પક્ષનો અસહજ વારસદાર બની રહ્યા હતા. રાહુલની પદ્ધતિઓ પર ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવી હતી. રાહુલની યોગ્યતા પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. રાહુલ ગાંધી રાજકારણ પ્રત્યે ગંભીર નથી તેવા નિવેદનોનો પ્રચાર કરવામાં આવ્યો હતો. સોશિયલ મીડિયાની તેજી શરૂ થઈ ગઈ હતી અને નિંદારસની ચાસણીમાં માખીઓ બની ગઈ હતી, જે કોઈના માટે વ્યંગ અને ઉપહાસ માટેનો સ્વાભાવિક વિષય બની ગયો હતો.
બીજી તરફ રાહુલે પોતાના પ્રકારની રાજનીતિ માટે પાર્ટીની અંદર અને બહાર સંઘર્ષ કર્યો. કોંગ્રેસને આળસનો ફટકો પડ્યો હતો. જમીન પર કામદારો નથી અને ખભા પર એક હજાર માથાં નથી. રાહુલ આ જૂના ચોકીદારને અસહજ બનાવી રહ્યો હતો. 2014માં જ્યારે પાર્ટી હારી ગઇ ત્યારે રાહુલે નવી કોંગ્રેસ બનાવવાની કોશિશ શરૂ કરી દીધી હતી. પરંતુ હારના રણમાં, મોદીનું મોડેલ અને એક પછી એક નિષ્ફળ સુધારા દરમિયાન રાહુલ વધુ ઘેરાયા હતા. ઘણા નેતાઓએ પાર્ટી છોડી દીધી. ઘણાએ સોનિયા તો ક્યારેક પ્રિયંકા ગાંધીને જમાતની શક્યતા જણાવીને રાહુલનો વિરોધ ચાલુ રાખ્યો હતો.
આ દરમિયાન રાહુલ વિપક્ષ અને પાર્ટી માટે દુવિધા બની ગયા હતા. રાહુલ 2013માં પાર્ટીના ઉપાધ્યક્ષ અને ત્યારબાદ 2017માં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષના પદ પર પહોંચ્યા હતા, પરંતુ 2019ની હારથી બળવાને શબ્દો મળી ગયા. રાહુલ રાજીનામું આપીને કોપ ભવન ગયા હતા. અમેઠીની બેઠક પણ હાથવેંતમાં ચાલી હતી. અને કોંગ્રેસનું વિભાજન ચાર રસ્તાનો તડફડો બની ગયો.
ઘણા બધા ચહેરા છે. કપિલ સિબ્બલ, આનંદ શર્મા, મનીષ તિવારી, સંદીપ દીક્ષિત, ગુલામ નબી આઝાદ, આરપીએન સિંહ, જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા, જિતિન પ્રસાદ, કેપ્ટન અમરિંદર, વિરેન્દ્ર સિંહ, અશ્વિની કુમાર, એસએમ કૃષ્ણા, અશોક ચવ્હાણ, જેમને કાં તો રાહત મળી છે અથવા બળવાખોર છે. ચૂંટણીમાં પણ રાહુલના પ્રયોગો જમીની સ્તર પર જીતમાં પરિવર્તિત ન થયા. કોંગ્રેસ અને રાહુલ સતત નબળા પડતા રહ્યા.
ભારત પ્રવાસ અને સામાજિક ન્યાય
રાહુલની રાજકીય યાત્રામાં ભારત જોડો યાત્રા એક વળાંક બનીને આવી હતી. અત્યાર સુધી રાહુલ ચશ્મામાં જ હતો. પરંતુ હવે ચશ્મા ઉતારવાનો વારો આવ્યો હતો. આંખોથી નહિ, પણ આંખોથી. જૂની ફ્રેમમાંથી બહાર આવીને રાહુલે દેશ, સમાજ અને લોકોને નવેસરથી જોવાનું શરૂ કર્યું. પહેલી વાર લોકોને લાગ્યું કે સફેદ ટી-શર્ટ પહેરેલો આ યુવાન ચહેરો કંઈક કરી રહ્યો છે. લોકોએ આ વેરવિખેર અને વધેલી દાઢી પાછળ એક પ્રામાણિકતા જોઈ અને રાહુલ પ્રત્યેની નકારાત્મક કથાને હવે ઢાળ મળવા લાગ્યો.
બીજો મોટો મંત્ર હતો સામાજિક ન્યાય. મહિલાઓ, પછાતો, દલિતો, લઘુમતીઓ, આદિવાસીઓ અને ગરીબોના અધિકારો અને હિતોને લગતા મુદ્દાઓ તેમની ભાષા હતી. રાહુલની કથા હવે પ્રજાલક્ષી કથા છે. રાહુલે કોર્પોરેટ્સ પર પ્રહાર કર્યા. કૃપા નહીં, જેલોકો અધિકાર આપે છે તેઓ સુધારાની વાત કરે છે. તેઓ નીતિવિષયક ભ્રષ્ટાચારના પ્રશ્નો પૂછે છે. જે લોકો આર્થિક રીતે નબળા છે, તેમના માટે બૂસ્ટર મેનિફેસ્ટો બનાવે છે. આ બધાની વચ્ચે મોટા મોટા શબ્દો છે જાતિઓને ન્યાય, બંધારણની રક્ષા અને અનામત પર હુમલાને રોકવો.
દેશની મોટી વસ્તી આ કથા સાથે સંબંધિત છે. આ સાપેક્ષતા સાથે, તે સરળતા આવવા માંડે છે, જેના કારણે આ લોકો ધીમે ધીમે રાહુલ સાથે પણ સંબંધ બાંધવા લાગ્યા છે. કારણ વગર એવું નથી કે તાજેતરના ભૂતકાળમાં રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસ તરફ મુસ્લિમ મતોનું પુનરાગમન થયું છે. જ્યારે મોટા દલિત નાયકો એક પછી એક શરણાગતિ સ્વીકારી રહ્યા હોય તેવું લાગે છે, ત્યારે દેશની આ મોટી વસ્તીને રાહુલમાં પોતાને માટે સંભાવના દેખાવા લાગી છે. રાહુલે સામાજિક ન્યાય માટે મશાલ ઉભી કરી છે જે જાતિઓ જાતિઓથી આગળ વધવાના દાવાના સમયમાં તેમના હૃદયની નજીક રાખે છે.
2024ના રાહુલ
સામાન્ય ચૂંટણીના પરિણામો બાદ રાહુલ એક નવા અવતારમાં સૌની સામે છે. ચશ્મા ચાલ્યા ગયા. ધૂળ જામી ગઈ છે. પાર્ટીની અંદર વિપક્ષે કાં તો આત્મસમર્પણ કરી દીધું છે અથવા તો ચૂંટણી હારી ગઈ છે અને હવે તેની અંતિમ ક્ષણમાં તેનો પરાજય થયો છે. માતાપિતાના સમયના અનિવાર્ય ચહેરાઓ હવે પૃષ્ઠભૂમિમાં જશે. વારસામાં મોટાભાગના પરિવારો કાં તો ઝૂકી જાય છે અથવા લકવાગ્રસ્ત થઈ જાય છે. હવે રાહુલની વિચારધારા કોંગ્રેસની વિચારધારા છે. રાહુલની વિચારસરણી કોંગ્રેસની વાત છે. બધું જ રાહુલની આસપાસ ફરે છે.
આજે જે કોંગ્રેસ છે તે રાહુલની કોંગ્રેસ છે. રાહુલના લોકો હવે કોંગ્રેસ સંગઠનને સંભાળી રહ્યા છે. જૂના મેનેજરો હવે મીટિંગ્સ સુધી મર્યાદિત છે. ધીરે ધીરે ત્યાં ભીડ પણ ઓછી થઇ જશે. પાર્ટીમાં નવા ચહેરાઓ સામે આવ્યા છે. રાજ્યોને મજબૂત કરવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્રીય સમિતિઓમાં પણ તેમનું પ્રતિનિધિત્વ વધ્યું છે. રાહુલ આજની કોંગ્રેસ બનાવી રહ્યા છે અને જૂના શંખથી આગળ વધી રહ્યા છે.
15 વર્ષમાં આ પહેલી ચૂંટણી છે જ્યારે રાહુલ અને પપ્પુ શબ્દોનો એક સાથે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો ન હતો. વિરોધીઓ અને વિપક્ષો સમજી ગયા છે કે રાહુલ હવે પપ્પુ નથી રહ્યા અને આવું કહીને તેમને નુકસાન સિવાય કશું જ મળવાનું નથી. સોશિયલ મીડિયા પર રાહુલને સાંભળનારા લોકોની સંખ્યા વધી ગઈ છે. આ વખતે ટીવી પર કોંગ્રેસની જાહેરાતોએ ભાજપની જાહેરાતો કરતા વધારે છે. આ ચૂંટણી સુધી રાહુલે જૂના ઇન્ટરવ્યૂની રીલ્સ દ્વારા જે ટ્રોલિંગનો સામનો કરવો પડ્યો હતો તેના કારણે આ વખતે મીડિયા રાહુલના ઇન્ટરવ્યૂથી વંચિત રહી ગયું હતું. રાહુલે આમ મીડિયાને તક આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને એક મુશ્કેલ સંદેશ પણ મોકલ્યો હતો.
યુપીના જનાદેશમાં રાહુલની મોટી ભૂમિકા છે. દલિતોને સમાજવાદી પાર્ટીના બટન પર લાવવાનું સરળ નહોતું. પીડીએ ફોર્મ્યુલા અખિલેશ માટે રામબાણ ઇલાજ હતો, પરંતુ રાહુલે જ તેમના માટે પુલનું કામ કર્યું હતું. બંધારણ અને અનામતની વાત દલિતોમાં એક મુદ્દો બની ગઈ હતી, પરંતુ ખરો પડકાર દલિતોના મતોને સપામાં ખસેડવાનો હતો. આ સરળતા માત્ર રાહુલના નામે જ મેળવી શકાતી હતી.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી
ઉત્તર પ્રદેશમાં મુસ્લિમ વોટ છેલ્લા 10 વર્ષમાં ટુકડા થઈ ગયા છે. સપા અને બસપા વચ્ચે ઝોલાં ખાતી આ વોટબેન્ક છેલ્લા કેટલાક સમયથી કોંગ્રેસ તરફ એકજૂથ થતી હોય તેવું લાગતું હતું. અખિલેશે 2024ની શરૂઆતમાં આ મૂડ-શિફ્ટનો અહેસાસ કર્યો હતો અને કોંગ્રેસ સાથે નિષ્ફળ જોડીને ફરી થી તક આપી હતી. સપાએ તેની જૂની એમવાય મેળવી કારણ કે કોંગ્રેસ તેની સાથે ઉભી હતી.
આજે કોંગ્રેસ મજબૂત છે. એનડીએને સ્પષ્ટ બહુમતી મળી છે, પરંતુ સત્તાનું સંતુલન પણ છે. આગામી દિવસોમાં કોંગ્રેસ વધુ વાચા આપશે અને દેશની સામે મજબૂત વિપક્ષની ભૂમિકામાં જોવા મળશે. રાહુલ તેનો હીરો હશે. એવું નથી કે રાહુલને હવે પડકારો કે અભાવનો સામનો કરવો પડતો નથી, પરંતુ રાજકારણમાં આદર્શ હોવું જરૂરી નથી. રાજકારણમાં, પ્રિઝમથી આગળ જોવું મહત્વપૂર્ણ છે. દૂર સુધી જોવું જરૂરી છે. ટ્યુન રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રેમની દુકાન હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. અને તે નવા ગ્રાહકોને પણ શોધી રહી છે.
