કહેવાય છે કે સાચી દિશામાં કામ કરવાથી મહેનત અને જરૂરી સમય ઓછો થાય છે. UPSC સિવિલ સર્વિસ પરીક્ષા એ સૌથી અઘરી પરીક્ષાઓમાંની એક છે. મોટી સંખ્યામાં ઉમેદવારો આ પરીક્ષાની તૈયારીની સાચી દિશા કેવી રીતે નક્કી કરવી તે જાણવા માંગે છે. આ હેતુ માટે, આજના લેખમાં પરીક્ષાની વ્યૂહરચનાનો વિગતવાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આર્ટિકલ માટેની માહિતી દેશના શ્રેષ્ઠ કોચિંગ કલ્ચર, IAS ના CEO શ્રી શિવેશ મિશ્રા સર પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવી છે.
સરને યુપીએસસીના ક્ષેત્રમાં બહોળો અનુભવ છે. સર લાંબા સમયથી દ્રષ્ટિ IAS કોચિંગના CEO પણ છે, જેને છોડીને તેઓ હાલમાં સંસ્કૃતિ IAS Coaching ના CEO છે. આ કોચિંગ દિલ્હીના મુખર્જી નગરથી ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે, જેની પ્રયાગરાજમાં પણ શાખા છે.
શિવેશ મિશ્રા સરને પ્રશ્ન એ હતો કે આ પરીક્ષા ઓછા સમયમાં કેવી રીતે પાસ કરી શકાય?
સર કહે છે કે તેઓ લાંબા સમયથી યુપીએસસીની તૈયારી કરી રહેલા ઉમેદવારો સાથે સીધા સંપર્કમાં છે. આ સમય દરમિયાન મેં અનુભવ્યું છે કે સખત મહેનત કરનારા સફળ અને અસફળ ઉમેદવારો વચ્ચે બહુ ફરક નથી હોતો. એવા ઉમેદવારો સફળ થાય છે, જેમની મહેનતની દિશા આયોગની માંગ પ્રમાણે હોય છે. જે ઉમેદવારો નિર્ધારિત આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ કરતા નથી તેઓ નિષ્ફળ જાય છે. UPSC પરીક્ષા પાસ કરવા માટે જ્ઞાન એ એક નાની પૂર્વશરત છે અને તેની સાથે કેટલાક અન્ય પ્રયત્નો પણ જરૂરી છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે સારા સ્તરનું જ્ઞાન ધરાવતો ઉમેદવાર સફળ થઈ શક્યો નથી, જ્યારે તુલનાત્મક રીતે ઓછું જ્ઞાન ધરાવતો ઉમેદવાર સફળ થયો છે. તેથી, સૌ પ્રથમ આપણે આ પરીક્ષાની માંગને સમજવી પડશે.
એ વાત સાચી છે કે બંધ આંખો કરતાં ખુલ્લી આંખે લક્ષ્યને સચોટ રીતે મારવાની શક્યતા વધુ હોય છે. એ જ રીતે, જ્યારે આપણે પરીક્ષાને સંપૂર્ણ રીતે સમજીએ છીએ, ત્યારે તેને પાસ કરવાની રીતો આપોઆપ દેખાવા લાગે છે. તેથી, સૌ પ્રથમ વ્યક્તિએ પરીક્ષાને સમજવી જોઈએ કારણ કે પંચ દ્વારા નિર્ધારિત અપેક્ષાઓ પરીક્ષાઓ દ્વારા જ પરિપૂર્ણ થાય છે. પરીક્ષાના દરેક તબક્કાના હેતુઓ અલગ-અલગ છે; જેમ-
પ્રારંભિક પરીક્ષામાં – જ્ઞાન, બૌદ્ધિક ક્ષમતા, તાર્કિક ક્ષમતા, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા વગેરેની ચકાસણી.
મુખ્ય પરીક્ષામાં – વિષયની સમજ, વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતા, નીતિશાસ્ત્ર વગેરેની ચકાસણી.
ઇન્ટરવ્યુમાં – વર્તન, વ્યક્તિત્વ, અભિવ્યક્તિ વગેરે તપાસો.
છેલ્લે પસંદ કરવા માટે, વિદ્યાર્થીઓએ ક્રમમાં ત્રણેય તબક્કામાંથી પસાર થવું પડશે. આ સમજ્યા પછી, ઉમેદવારોએ પોતાની જાતને તૈયાર કરવી પડશે, આ તૈયારી માટે સાહેબે કેટલાક સૂચનો પણ આપ્યા છે, જે નીચે મુજબ છે-
1. અભ્યાસક્રમ મુજબ અભ્યાસ કરો
2. અધિકૃત અભ્યાસ સામગ્રી પસંદ કરો
3. વિશ્વસનીય કોચિંગ સંસ્થા પસંદ કરો
4. વારંવાર રિવિઝન કરતા રહો
5. પાછલા વર્ષોના પ્રશ્નો ઉકેલો
6. પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો સેટ કરો
7. વર્તમાન ઘટનાઓ સાથે અપડેટ રહો; વગેરે
સર કહે છે કે, જો ઉમેદવાર પરીક્ષાની માંગને સમજે અને ઉપરોક્ત વ્યૂહરચના સાથે તૈયારી કરવાનું શરૂ કરે, તો તેની સફળતાની શક્યતા ચોક્કસપણે વધી જાય છે.
