એનડીએના જૂથનો ભાગ રહેલા ચંદ્રાબાબુ નાયડુની ટીડીપી મોદી 3.0માં સ્પીકર પદની માંગ કરી રહી છે. ભારતીય બંધારણની કલમ 93માં લોકસભાના સ્પીકર પદનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આવો જાણીએ કે સ્પીકર પાસે કઈ તાકાત છે, કઈ ટીડીપી તેની માંગ કરી રહી છે.
શુક્રવારે એનડીએની બેઠકમાં એ વાત સ્પષ્ટ થઇ ગઇ છે કે નરેન્દ્ર મોદી ત્રીજી વખત ભારતીય વડાપ્રધાન પદના શપથ લેશે. જો કે, રેલવે, સંરક્ષણ, વિદેશ જેવા મંત્રાલયો સાંસદોમાં વહેંચવાના બાકી છે. આ દરમિયાન સમાચાર આવી રહ્યા છે કે મોદી 3.0ને મહત્વપૂર્ણ સમર્થન આપનાર ટીડીપી સ્વાસ્થ્ય અને કૃષિ મંત્રાલયની સાથે અધ્યક્ષ પદની માંગ કરી રહી છે. આવો જાણીએ કે સ્પીકર પાસે કઈ તાકાત છે, કઈ ટીડીપી તેની માંગ કરી રહી છે.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે ટીડીપી લોકસભા અધ્યક્ષના પદની માંગ કરી રહી છે. આ પહેલા 1999માં જ્યારે અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર 13 દિવસમાં પડી હતી, ત્યારે પણ ટીડીપીના સાંસદ જીએમ બાલયોગી સ્પીકરની ખુરશી પર હતા. આ પદ તેમને વાજપેયી સરકારે આપ્યું હતું. કહેવાય છે કે સ્પીકર તરીકે જીએમ બાલયોગીના નિર્ણયના કારણે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવમાં અટલ બિહારી વાજપેયી સરકારને હાર મળી હતી.
કેવી રીતે થાય છે લોકસભા સ્પીકરની પસંદગી?
નવી લોકસભાના ગઠનના ઠીક પહેલા એટલે કે લોકસભાના પહેલા જ પહેલા જૂના સ્પીકર પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દે છે. બંધારણની કલમ 95 (1) હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ પ્રોટેમ સ્પીકરની નિમણૂક કરે છે. પરંપરાગત રીતે, ગૃહમાં ચૂંટાયેલા સૌથી વરિષ્ઠ સભ્યને પ્રો-ટેમ સ્પીકર તરીકે ચૂંટવામાં આવે છે. પ્રો-ટેમ સ્પીકર ગૃહની પ્રથમ બેઠકનું આયોજન કરે છે અને અન્ય તમામ સભ્યોને શપથ લેવડાવે છે. સ્પીકરની ચૂંટણી પ્રો-ટેમ સ્પીકરની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે છે.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે ટીડીપી લોકસભા અધ્યક્ષના પદની માંગ કરી રહી છે. આ પહેલા 1999માં જ્યારે અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર 13 દિવસમાં પડી હતી, ત્યારે પણ ટીડીપીના સાંસદ જીએમ બાલયોગી સ્પીકરની ખુરશી પર હતા. આ પદ તેમને વાજપેયી સરકારે આપ્યું હતું. કહેવાય છે કે સ્પીકર તરીકે જીએમ બાલયોગીના નિર્ણયના કારણે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવમાં અટલ બિહારી વાજપેયી સરકારને હાર મળી હતી.
કેવી રીતે થાય છે લોકસભા સ્પીકરની પસંદગી?
નવી લોકસભાના ગઠનના ઠીક પહેલા એટલે કે લોકસભાના પહેલા જ પહેલા જૂના સ્પીકર પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દે છે. બંધારણની કલમ 95 (1) હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ પ્રોટેમ સ્પીકરની નિમણૂક કરે છે. પરંપરાગત રીતે, ગૃહમાં ચૂંટાયેલા સૌથી વરિષ્ઠ સભ્યને પ્રો-ટેમ સ્પીકર તરીકે ચૂંટવામાં આવે છે. પ્રો-ટેમ સ્પીકર ગૃહની પ્રથમ બેઠકનું આયોજન કરે છે અને અન્ય તમામ સભ્યોને શપથ લેવડાવે છે. સ્પીકરની ચૂંટણી પ્રો-ટેમ સ્પીકરની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે છે.
ભારતીય બંધારણની કલમ ૯૩ લોકસભાના અધ્યક્ષ પદ સાથે સંબંધિત છે. લોકસભા સાંસદોની રચના બાદ તેઓ તરત જ સ્પીકર અને ડેપ્યુટી સ્પીકર માટે પોતાના બે સાંસદોને એકબીજામાંથી ચૂંટી કાઢે છે. સ્પીકરનો કાર્યકાળ તેમની ચૂંટણીની તારીખથી લઈને આગામી પ્રો-ટેમ સ્પીકરની નિમણૂક પહેલાની તરત સુધી ચાલે છે.
લોકસભા સ્પીકર શું કરે છે?
સ્પીકર લોકસભાના સ્પીકર હોય છે. તેઓએ સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે ગૃહની બેઠકો યોગ્ય રીતે ચલાવવામાં આવી રહી છે. ગૃહમાં વ્યવસ્થા જાળવવાની જવાબદારી લોકસભાના અધ્યક્ષની હોય છે અને આ માટે તેઓ નિયત નિયમો હેઠળ કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે. આમાં ગૃહની મુલતવી અથવા સ્થગિતતાનો સમાવેશ થાય છે.
શું છે બેઠકનો એજન્ડા, ક્યારે થશે બિલ પર વોટિંગ, કોને વોટ આપી શકે છે લોકસભા સ્પીકર જેવા તમામ મુદ્દાઓ પર અંતિમ નિર્ણય સ્પીકર છે. વિપક્ષના નેતાને માન્યતા આપવી એ પણ અધ્યક્ષનું કામ છે. જ્યારે ગૃહનું સત્ર ચાલી રહ્યું હોય, ત્યારે સૈદ્ધાંતિક રીતે, લોકસભા અધ્યક્ષનું પદ સંપૂર્ણપણે તટસ્થ હોય છે અને તે કોઈ પણ પક્ષ સાથે સંબંધિત નથી.
ભાજપ ટીડીપીને સ્પીકર પદ આપવામાં કેમ સંકોચ કરી રહી છે?
લોકસભા સ્પીકર પાસે ઘણી સત્તા છે, પરંતુ માત્ર આ કારણે જ ભાજપ ટીડીપીને સ્પીકરના પદ પર આપવામાં ખચકાતી નથી. વાસ્તવમાં વર્ષ 1999માં અટલ બિહાર વાજપેયી સરકારના અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવને ગુમાવવામાં ટીડીપીના સ્પીકરે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.
17 એપ્રિલ, 1999ના રોજ વાજપેયી સરકાર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ આવ્યો હતો. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે તેઓ ગૃહમાં બહુમતી સાબિત કરશે. પરંતુ છેલ્લી ઘડીએ કોંગ્રેસના સાંસદ ગિરધર ગમંગે ખેલ ફેરવ્યો હતો. ગિરિધર ગામાંગ કોંગ્રેસના સાંસદ હતા, પરંતુ ફેબ્રુઆરી 1999માં તેઓ ઓડિશાના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. પરંતુ તેમ છતાં તેમણે સાંસદના સભ્યપદેથી રાજીનામું આપ્યું ન હતું અને તેઓ 17 એપ્રિલે લોકસભા પહોંચ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં લોકસભાના સ્પીકરે નક્કી કરવાનું હતું કે કોંગ્રેસના સાંસદને મત આપવાનો અધિકાર મળશે કે નહીં.
સ્પીકર જી.એમ. બાલાયોગીએ તેમની સત્તાનો ઉપયોગ શાસન કરવા માટે કર્યો હતો કે ગિરધર ગમાંગ તેમના વિવેકબુદ્ધિના આધારે મત આપી શકે છે. કોંગ્રેસના ગમંગે વાજપેયી સરકારની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું અને આ એક મતથી અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર પડી. સરકારના પક્ષમાં 269 અને વિપક્ષમાં 270 વોટ પડ્યા હતા. આથી ભાજપ પાર્ટી ઈચ્છે છે કે સ્પીકરનું પદ તેના કોઈ સાંસદને આપવામાં આવે.
Whatsapp channel https://whatsapp.com/channel/0029VaKmdnVHrDZgKfgsso0F
Android app https://play.google.com/store/apps/details?id=appinventor.ai_server.bharatheadlinenews
Instagram https://www.instagram.com/bharatheadlinenews/
Facebook https://www.facebook.com/bharatheadlinenewsrajkot
Youtube https://www.youtube.com/channel/UCOwXK5FMM3aKAkWzogDk
