કેન્દ્રીય માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (CBSE) દ્વારા શૈક્ષણિક સત્ર ૨૦૨૬-૨૭થી ધોરણ 9 અને 10ની ભાષા શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને પાયાના ફેરફારો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ૧૫ મે ૨૦૨૬ના રોજ જારી કરાયેલા એક સત્તાવાર પરિપત્રમાં બોર્ડે જણાવ્યું છે કે, આ સુધારેલું ભાષાકીય માળખું રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) ૨૦૨૦ અને નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક ફોર સ્કૂલ એજ્યુકેશન (NCF-SE) ૨૦૨૩ના દિશાનિર્દેશોને અનુરૂપ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.
૧ જુલાઈ ૨૦૨૬થી લાગુ થશે નવો નિયમ: બે ભારતીય ભાષાઓ રાખવી અનિવાર્ય
બોર્ડ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નોટિફિકેશન અનુસાર, ૧ જુલાઈ ૨૦૨૬થી ધોરણ ૯માં પ્રવેશ મેળવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે હવે ત્રણ ભાષાઓ (R1, R2, R3) નો અભ્યાસ કરવો ફરજિયાત રહેશે.
આ નવા નિયમની મુખ્ય શરતો નીચે મુજબ છે:
-
ભારતીય ભાષાઓને પ્રાધાન્ય: વિદ્યાર્થીએ પસંદ કરેલી ત્રણ ભાષાઓમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ભાષાઓ ભારતીય મૂળની હોવી અનિવાર્ય છે.
-
વિદેશી ભાષા માટેનો નિયમ: જો કોઈ વિદ્યાર્થી વિદેશી ભાષા શીખવા માંગતો હોય, તો તે તેને ત્રીજી ભાષા (R3) તરીકે જ પસંદ કરી શકે છે.પરંતુ તે માટે પ્રથમ બે ભાષાઓ ભારતીય હોવી જરૂરી છે. અથવા તો વિદ્યાર્થી તેને વધારાની ચોથી ભાષા (Elective) તરીકે પણ રાખી શકે છે.
આ અંગેની વધુ વિગતો અને સત્તાવાર યાદી માટે વિદ્યાર્થીઓ સીબીએસઈની અધિકૃત વેબસાઈટ CBSE Academic પર મુલાકાત લઈ શકે છે.
શાળાઓ માટે માર્ગદર્શિકા અને સંસાધનોનું આયોજન
સીબીએસઈએ ધોરણ ૯ની આ નવી ભાષા નીતિને સફળતાપૂર્વક લાગુ કરવા માટે શાળાઓને વિગતવાર સૂચનાઓ આપી છે:
-
પાઠ્યપુસ્તકોની ઉપલબ્ધતા: બોર્ડના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યાં સુધી ત્રીજી ભાષા (R3) માટેના નવા પાઠ્યપુસ્તકો ઉપલબ્ધ ન થાય, ત્યાં સુધી વિદ્યાર્થીઓને ધોરણ ૬ના પુસ્તકો (૨૦ frame ૨૬-૨૭ સંસ્કરણ) માંથી અભ્યાસ કરાવવામાં આવશે.
-
પૂરક સાહિત્ય: શાળાઓને મુખ્ય અભ્યાસક્રમની સાથે વાર્તાઓ, કવિતાઓ અને બિન-કાલ્પનિક (Non-fictional) જેવી પૂરક વાંચન સામગ્રીનો પણ સમાવેશ કરવા સૂચન કરાયું છે.
-
શિક્ષકોની અછતનું નિવારણ: જો શાળાઓમાં લાયકાત ધરાવતા ભાષા શિક્ષકોની અછત હોય, તો અન્ય વિષયોના શિક્ષકોની મદદ લઈ શકાય છે અથવા ઓનલાઈન શિક્ષણ અને અન્ય શાળાઓ સાથે સંસાધનોની આપ-લે (Shared learning) જેવી વ્યવસ્થાઓ અપનાવી શકાશે.
મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ અને બોર્ડ પરીક્ષા અંગે સ્પષ્ટતા
-
R3 માટે સેમ્પલ પેપર: સીબીએસઈ દ્વારા ટૂંક સમયમાં જ ત્રીજી ભાષા (R3) માટે સેમ્પલ પેપર અને આંતરિક મૂલ્યાંકન (Internal Assessment) ના માપદંડો જાહેર કરવામાં આવશે.જેથી શાળાઓ અને વિદ્યાર્થીઓ પૂર્વ તૈયારી કરી શકે.
-
બોર્ડ પરીક્ષામાંથી મુક્તિ: ધોરણ ૧૦માં R3 ભાષાની કોઈ મુખ્ય બોર્ડ પરીક્ષા લેવામાં આવશે નહીં. તેનું મૂલ્યાંકન સંપૂર્ણપણે શાળા સ્તરે (School level) જ કરવામાં આવશે.
-
પ્રમાણપત્રમાં નોંધ: વિદ્યાર્થીનું R3 ભાષાનું પ્રદર્શન તેમના બોર્ડ સર્ટિફિકેટમાં નોંધવામાં આવશે. પરંતુ આ વિષયના કારણે કોઈ પણ વિદ્યાર્થીને ધોરણ ૧૦ની બોર્ડ પરીક્ષા આપતા રોકવામાં આવશે નહીં.
મહત્વપૂર્ણ સમયમર્યાદા અને વિશેષ છૂટછાટ
-
ડેટા અપડેટ: દેશની તમામ સીબીએસઈ શાળાઓએ ૩૦ જૂન ૨૦૨૮ સુધીમાં પોતાના ઓએસિસ (OASIS) પોર્ટલ પર વિદ્યાર્થીઓના R3 વિષયની સંપૂર્ણ વિગતો ફરજિયાત અપડેટ કરવાની રહેશે.
-
દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓને રાહત: ખાસ જરૂરિયાતો ધરાવતા બાળકો (CWSN) ને RPwD એક્ટ ૨૦૧૬ (Right of Persons with Disabilities Act) હેઠળ આ નિયમોમાં જરૂરી છૂટછાટ આપવામાં આવશે. જેમાં જરૂર પડ્યે બીજી કે ત્રીજી ભાષા રાખવામાંથી મુક્તિ પણ સામેલ છે.
