ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ખેતીની જમીન સંબંધિત આંતરિક વારસાઈ વ્યવહારોમાં જંત્રી આધારિત સ્ટેમ્પ ડ્યુટીમાં મોટી રાહત આપતો પ્રજાલક્ષી નિર્ણય કર્યો છે. વિવિધ કિસાન સંઘો અને અગ્રણીઓની રજૂઆતને ધ્યાને રાખીને, પારિવારિક જમીન વહેંચણીમાં આર્થિક બોજ ઘટાડવા માટે આ મહત્વનું પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
૧. મુખ્ય ફેરફારો અને નવી જોગવાઈઓ
ગુજરાત સ્ટેમ્પ અધિનિયમ-1958ની કલમ-9 હેઠળ મળેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને, હવે નીચે મુજબના કિસ્સાઓમાં જંત્રીને બદલે માત્ર ₹300ની ટોકન સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભરવાની રહેશે:
-
હક ઉઠાવવાના કિસ્સામાં: સંયુક્ત ખાતેદારો પૈકી કોઈ એક કે વધુ વારસદારો અન્ય વારસદારની તરફેણમાં પોતાનો હક જતો કરે (હક ઉઠાવવો કે કમી કરવો), ત્યારે પ્રત્યેક લેખ પર માત્ર ₹300 સ્ટેમ્પ ડ્યુટી લાગશે.
-
હયાતીમાં નામ દાખલ કરવા: જો સીધી લીટીના વારસદારો હયાત હોય અને તેમના નામ દાખલ કરવાના હોય, અથવા સીધી લીટીના વારસદાર ન હોય ત્યારે આડી લીટીના વારસદારોના નામ દાખલ કરવાના હોય, તો આ પ્રક્રિયા માટે પણ ₹300 સ્ટેમ્પ ડ્યુટી નક્કી કરાઈ છે.
-
જમીનની વહેંચણી (Partition): વારસાઈ નોંધ દ્વારા દાખલ થયેલા સંયુક્ત ખાતેદારો જ્યારે એક અથવા વધુ તબક્કે જમીનની આંતરિક વહેંચણી કરે, ત્યારે પ્રત્યેક વહેંચણીના લેખ પર ₹300 સ્ટેમ્પ ડ્યુટી લેવામાં આવશે.
૨. સીધી લીટી અને આડી લીટીના વારસદારો એટલે શું?
સરકારે આ રાહત માટે વારસદારોની મર્યાદા સ્પષ્ટ કરી છે:
-
સીધી લીટીના વારસદારો: મરણ જનાર મૂળ ખાતેદારના સંતાનો, પૌત્રો વગેરે.
-
આડી લીટીના વારસદારો: જો સીધી લીટીના કોઈ વારસ હયાત ન હોય, તો જ આડી લીટીના વારસદારો (જેમ કે ભાઈ-બહેન કે તેમના સંતાનો) આ રાહતનો લાભ મેળવી શકશે.
૩. આ નિર્ણયથી થનારા ફાયદા
મુખ્યમંત્રીના આ નિર્ણયથી ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને સામાજિક વ્યવસ્થા પર સકારાત્મક અસરો પડશે:
-
વિવાદોમાં ઘટાડો: પરિવારના સભ્યો વચ્ચે મિલકતની વહેંચણી સરળ અને સસ્તી બનતા કોર્ટ-કચેરીના કેસો અને પારિવારિક વિવાદો ઘટશે.
-
પારદર્શક દસ્તાવેજીકરણ: અગાઉ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વધુ હોવાને કારણે ઘણા વ્યવહારો કાચા કાગળ પર કે બિનદસ્તાવેજી રહેતા હતા, જે હવે કાયદેસર રીતે નોંધણી પામશે.
-
રેકર્ડ ઓફ રાઈટ્સ (હક પત્રક) ની સ્પષ્ટતા: જમીનના માલિકી હક અંગેની વિગતો વધુ સ્પષ્ટ અને સચોટ બનશે, જેનાથી ભવિષ્યમાં જમીન વેચાણ કે લોન લેવાની પ્રક્રિયા સરળ થશે.
-
ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ: ખેડૂતો પરનો આર્થિક ભાર ઘટશે અને વહીવટી પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી તેમજ વ્યવહારિક બનશે.
