સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: ધર્મ પરિવર્તન કરનાર વ્યક્તિ અનુસૂચિત જાતિ (SC) ના લાભો મેળવી શકશે નહીં

સુપ્રીમ કોર્ટે ધર્મ પરિવર્તન બાબતે એક મોટો અને નિર્ણાયક ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ હિંદુ, શીખ કે બૌદ્ધ ધર્મ સિવાયનો અન્ય કોઈ ધર્મ અપનાવે છે, તો તે અનુસૂચિત જાતિ (SC) ના સભ્ય તરીકે ગણાશે નહીં.

ચુકાદાની મુખ્ય વિગતો:

• અન્ય ધર્મો પર પ્રતિબંધ: કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પરિવર્તિત થયેલા હિંદુ વ્યક્તિને અનુસૂચિત જાતિના સભ્ય ગણવામાં આવશે નહીં.

• SC/ST એક્ટનો લાભ નહીં: આવા વ્યક્તિઓ SC/ST એક્ટ હેઠળ મળતા રક્ષણ કે અન્ય સરકારી લાભોનો દાવો કરી શકશે નહીં.

• આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટનો નિર્ણય યથાવત: સુપ્રીમ કોર્ટે આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટના એ આદેશને માન્ય રાખ્યો છે જેમાં કહેવાયું હતું કે, જે વ્યક્તિ ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવે છે અને સક્રિયપણે તેનું પાલન કરે છે, તે અનુસૂચિત જાતિનો સભ્ય રહી શકતો નથી.

• ચોક્કસ કિસ્સો: આ કેસમાં અરજદારે એક દાયકા સુધી ખ્રિસ્તી ધર્મનું પાલન કર્યું હતું અને પાદરી તરીકે રવિવારની પ્રાર્થનાઓ પણ યોજી હતી, જેને કોર્ટે ધ્યાનમાં લીધું હતું.

શું છે 1950 નો રાષ્ટ્રપતિનો આદેશ?

ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 341 હેઠળ અનુસૂચિત જાતિઓને વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે. 1950 ના રાષ્ટ્રપતિના આદેશ મુજબ:

1. માત્ર હિંદુ, શીખ અને બૌદ્ધ ધર્મ પાળતા દલિતોને જ અનુસૂચિત જાતિની યાદીમાં સામેલ કરી શકાય છે.

2. આ ત્રણ ધર્મ સિવાયના કોઈ પણ ધર્મનું પાલન કરનાર વ્યક્તિને SC/ST શ્રેણીના સભ્ય ગણી શકાય નહીં.

બંધારણીય જોગવાઈઓ: અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને ધર્મનો સંબંધ

ભારતીય બંધારણમાં અનુસૂચિત જાતિના દરજ્જા માટે ધર્મ એક મહત્વનું પરિબળ છે. તેની મુખ્ય જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે:

૧. અનુચ્છેદ ૩૪૧ (Article 341)

ભારતના રાષ્ટ્રપતિને સત્તા છે કે તેઓ કોઈપણ રાજ્ય કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ માટે ‘અનુસૂચિત જાતિ’ની યાદી જાહેર કરી શકે. આ યાદીમાં કઈ જ્ઞાતિઓનો સમાવેશ થશે તે આ અનુચ્છેદ નક્કી કરે છે.

૨. બંધારણ (અનુસૂચિત જાતિ) આદેશ, ૧૯૫૦

આ સૌથી મહત્વનો દસ્તાવેજ છે. આ આદેશના પેરાગ્રાફ ૩ માં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે:

“કોઈપણ વ્યક્તિ જે હિંદુ (જેમાં શીખ અને બૌદ્ધ ધર્મનો સમાવેશ થાય છે) સિવાયનો ધર્મ પાળે છે, તેને અનુસૂચિત જાતિના સભ્ય તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં.”

• ૧૯૫૬માં સુધારો: મૂળ આદેશમાં માત્ર હિંદુઓનો સમાવેશ હતો, પરંતુ ૧૯૫૬માં સુધારો કરીને શીખ ધર્મના દલિતોને પણ SCનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો.

• ૧૯૯૦માં સુધારો: ત્યારબાદ ૧૯૯૦માં વધુ એક સુધારો કરીને બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવનારા (નવબૌદ્ધ) દલિતોને પણ SC શ્રેણીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા.

૩. ધર્મ પરિવર્તન અને અનામતનો અધિકાર

સુપ્રીમ કોર્ટ અને બંધારણ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ ઈસ્લામ કે ખ્રિસ્તી ધર્મ અપનાવે છે, તો તે કાયદેસર રીતે અનુસૂચિત જાતિ (SC) નો દરજ્જો ગુમાવે છે. તેનું કારણ એ છે કે આ ધર્મો (ઈસ્લામ અને ખ્રિસ્તી) સૈદ્ધાંતિક રીતે ‘જાતિ પ્રથા’ કે ‘અસ્પૃશ્યતા’ સ્વીકારતા નથી.

મહત્વના કાયદાકીય પાસાઓ: