આજ ગુરુવાર, 19 એપ્રિલથી ચૈત્ર નવરાત્રીનો પ્રારંભ થઈ રહ્યો છે. ધર્મગ્રંથો અનુસાર, નવરાત્રી એ માતા ભગવતીની આરાધના, સંકલ્પ, સાધના અને સિદ્ધિનો દિવ્ય સમય છે. આ તન અને મનને નિરોગી રાખવાની ઉત્તમ તક પણ છે. દેવી ભાગવત મુજબ, દેવી પોતે જ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના સ્વરૂપે સૃષ્ટિનું સર્જન, પાલન અને સંહાર કરે છે. ભગવાન મહાદેવના કહેવા પર રક્તબીજ, શુંભ-નિશુંભ, મધુ-કૈટભ જેવા દાનવોનો સંહાર કરવા માટે માતા પાર્વતીએ અસંખ્ય રૂપો ધારણ કર્યા હતા.પરંતુ દેવીના મુખ્ય નવ રૂપોની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. નવરાત્રીનો દરેક દિવસ દેવી માના વિશિષ્ટ સ્વરૂપને સમર્પિત હોય છે અને દરેક સ્વરૂપની ઉપાસના કરવાથી અલગ-અલગ મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે એટલે કે ચૈત્ર શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદા તિથિએ કળશ સ્થાપનાની સાથે માતાના પ્રથમ સ્વરૂપ મા શૈલપુત્રીની પૂજા-આરાધના કરવામાં આવે છે.
નવરાત્રી પૂજનના પ્રથમ દિવસે કળશ સ્થાપનાની સાથે જ મા દુર્ગાના પ્રથમ સ્વરૂપ ‘શૈલપુત્રી’નું પૂજન કરવામાં આવે છે. ચૈત્ર નવરાત્રી 19 એપ્રિલ 2026 થી શરૂ થઈ રહી છે અને આ દિવસથી જ સાધનાનો શુભારંભ થાય છે. આ દિવસ સાધક માટે આસ્થા અને સંકલ્પનું પ્રતીક છે, જ્યાંથી પૂરા નવ દિવસની આધ્યાત્મિક યાત્રા શરૂ થાય છે. પર્વતરાજ હિમાલયની પુત્રી હોવાને કારણે તેમને શૈલપુત્રી કહેવામાં આવે છે. વૃષભ (બળદ) પર બિરાજમાન માતાજીના જમણા હાથમાં ત્રિશૂળ અને ડાબા હાથમાં કમળનું પુષ્પ શોભી રહ્યું છે. નવદુર્ગાઓમાં પ્રથમ શૈલપુત્રીનું સ્થાન અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે. તેમનું પૂજન કરવાથી મૂલાધાર ચક્ર જાગૃત થાય છે અને અહીંથી જ યોગ સાધનાનો આરંભ થાય છે. જે સાધકના જીવનમાં સ્થિરતા અને સંતુલન સ્થાપિત કરે છે.
પૂજા વિધિની વાત કરીએ તો, પ્રથમ નવરાત્રિના દિવસે સવારે સ્નાન વગેરેથી નિવૃત્ત થઈ સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવા અને પૂજા સ્થાનને શુદ્ધ કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ વિધિપૂર્વક કળશ સ્થાપના કરવી. મા શૈલપુત્રીની પ્રતિમા કે ચિત્ર સ્થાપિત કરી તેમને ગંગાજળથી શુદ્ધ કરવા. ત્યારબાદ રોલી, અક્ષત, પુષ્પ અને વિશેષ કરીને સુગંધિત ફૂલો અર્પણ કરવા. માતાને સફેદ વસ્ત્રો, ઘીનો દીવો અને નૈવેદ્ય તરીકે શુદ્ધ ઘી અથવા તેમાંથી બનેલી પ્રસાદીનો ભોગ લગાવવો શુભ માનવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન ‘ॐ देवी शैलपुत्र्यै नमः’ મંત્રનો જાપ કરવો અને શ્રદ્ધા ભાવથી આરતી કરવી. અંતમાં પોતાની મનોકામના સાથે દેવીનું ધ્યાન ધરવું.
મા શૈલપુત્રી દેવી પાર્વતીનું જ સ્વરૂપ છે. જે સહજ ભાવથી પૂજન કરવા પર શીઘ્ર પ્રસન્ન થઈ જાય છે અને ભક્તોને મનોવાંછિત ફળ પ્રદાન કરે છે. તેમની કૃપાથી જીવનમાં સ્થિરતા, માનસિક શાંતિ અને સકારાત્મક ઉર્જાનો સંચાર થાય છે. જો મન વિચલિત રહેતું હોય કે આત્મબળમાં કમી અનુભવાતી હોય, તો શૈલપુત્રીની આરાધના વિશેષ લાભદાયી માનવામાં આવે છે. તેમની ઉપાસનાથી વ્યક્તિની અંદર સાહસ, ધૈર્ય અને આત્મવિશ્વાસનો વિકાસ થાય છે. આ સાધના જીવનના પ્રારંભિક આધારને મજબૂત કરે છે અને વ્યક્તિને આધ્યાત્મિક પથ પર આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે છે.
ચૈત્ર નવરાત્રી 2026ના પ્રારંભ અને ઘટસ્થાપન (કળશ સ્થાપના) માટેના શુભ મુહૂર્ત નીચે મુજબ છે:
ચૈત્ર નવરાત્રી ૨૦૨૬: શુભ મુહૂર્ત (૧૯ એપ્રિલ, ૨૦૨૬)
-
ઘટસ્થાપન શુભ મુહૂર્ત: સવારે ૦૬:૦૮ થી ૧૦:૧૫ સુધી.
-
અભિજિત મુહૂર્ત (શ્રેષ્ઠ સમય): બપોરે ૧૧:૫૪ થી ૧૨:૪૫ સુધી.
-
પ્રતિપદા તિથિ પ્રારંભ: ૧૮ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ના રોજ રાત્રે ૧૧:૫૬ વાગ્યે.
-
પ્રતિપદા તિથિ પૂર્ણ: ૧૯ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ના રોજ રાત્રે ૦૯:૪૨ વાગ્યે.
મા શૈલપુત્રીની પૂજા માટેની સચોટ સામગ્રી અને વિધિ
શાસ્ત્રો અનુસાર મા શૈલપુત્રીને સફેદ રંગ અત્યંત પ્રિય છે, જે પવિત્રતા અને શાંતિનું પ્રતીક છે.
-
નૈવેદ્ય (ભોગ): મા શૈલપુત્રીને ગાયના શુદ્ધ ઘીનો ભોગ ધરાવવો સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. તેનાથી ભક્ત રોગમુક્ત બને છે અને માનસિક શાંતિ મળે છે.
-
પુષ્પ: તેમને સફેદ રંગના ફૂલો (જેમ કે સફેદ કનેર અથવા ચમેલી) અર્પણ કરવા જોઈએ.
-
મંત્ર: પૂજા દરમિયાન આ મંત્રનો જાપ કરવો ફળદાયી છે:
