નવી દિલ્હી, તા. 2 સપ્ટેમ્બર 2026:
નીમ કરોલી બાબા, જેમને ભક્તો પ્રેમથી મહારાજજી અથવા નીબ કરોરી બાબા તરીકે ઓળખતા હતા, 20મી સદીના જાણીતા હિન્દુ આધ્યાત્મિક ગુરુ અને ભગવાન હનુમાનના પરમ ભક્ત હતા. તેમના જીવન અને ઉપદેશો પર આધારિત ફિલ્મ *‘હનુમાન અંશ’*ને મળેલી સફળતા બાદ ફરી એકવાર તેમના જીવન અને આધ્યાત્મિક વારસાની ચર્ચા તેજ બની છે.
પ્રેમ, કરુણા અને નિઃસ્વાર્થ સેવાનો સંદેશ
નીમ કરોલી બાબાના ઉપદેશોના કેન્દ્રમાં પ્રેમ, કરુણા, ભક્તિ અને નિઃસ્વાર્થ સેવા હતા. પરંપરાગત ધાર્મિક સંસ્થા ઊભી કરીને નહીં, પરંતુ તેમના શિષ્યોના અનુભવો અને તેમની સાથે જોડાયેલી અનેક કથાઓ દ્વારા તેમનો પ્રભાવ ભારત ઉપરાંત વિદેશોમાં પણ ફેલાયો.
તેમના જીવન સાથે અનેક ચમત્કારોની કથાઓ જોડાયેલી છે. જોકે આવી ઘટનાઓ મુખ્યત્વે ભક્તોની આસ્થા અને મૌખિક પરંપરાનો હિસ્સો છે અને તેને સ્વતંત્ર રીતે સાબિત થયેલા ઐતિહાસિક તથ્યો તરીકે જોવામાં આવતી નથી.
કૈંચી ધામ બન્યું આધ્યાત્મિક કેન્દ્ર
ઉત્તરાખંડના કુમાઉં વિસ્તારમાં આવેલું કૈંચી ધામ નીમ કરોલી બાબાના વારસાનું સૌથી મહત્વનું કેન્દ્ર છે. બાબાએ 1962માં અહીં આશ્રમની સ્થાપના કરી હતી. આજે આ સ્થળ દેશ-વિદેશના હજારો શ્રદ્ધાળુઓ માટે મહત્વનું તીર્થસ્થળ બની ગયું છે.
ખાસ કરીને દર વર્ષે 15 જૂને, આશ્રમની સ્થાપનાની વર્ષગાંઠ નિમિત્તે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો અહીં પહોંચે છે. અહીં પ્રાર્થના, સામૂહિક ભોજન અને સેવા જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં ભક્તો જોડાય છે.
રામ દાસે બાબાના સંદેશને પશ્ચિમ સુધી પહોંચાડ્યો
નીમ કરોલી બાબાના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રભાવમાં અમેરિકન મનોવિજ્ઞાની રિચર્ડ અલ્પર્ટ, જેઓ બાદમાં રામ દાસ તરીકે જાણીતા થયા, મહત્વપૂર્ણ રહ્યા. 1967માં ભારત આવ્યા બાદ તેમની બાબા સાથે મુલાકાત થઈ હતી. બાબાએ તેમને ‘રામ દાસ’ નામ આપ્યું, જેનો અર્થ ‘ઈશ્વરના સેવક’ થાય છે.
પછી રામ દાસે 1971માં પોતાની જાણીતી પુસ્તક ‘Be Here Now’ પ્રકાશિત કરી, જેના કારણે ભારતીય આધ્યાત્મિક વિચારો અને નીમ કરોલી બાબાના ઉપદેશો પશ્ચિમી વિશ્વના અનેક લોકો સુધી પહોંચ્યા.
સ્ટીવ જોબ્સ બાબાને મળ્યા હતા?
નીમ કરોલી બાબાનું નામ Appleના સહ-સ્થાપક સ્ટીવ જોબ્સ સાથે વારંવાર જોડાય છે, પરંતુ બંનેની વાસ્તવિક મુલાકાત થઈ નહોતી.
જોબ્સ 1974માં આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શનની શોધમાં ભારત આવ્યા હતા અને નીમ કરોલી બાબાને મળવાની ઈચ્છા ધરાવતા હતા. જોકે, જોબ્સ ભારત પહોંચે તે પહેલાં જ 1973માં બાબાનું અવસાન થઈ ગયું હતું. તેમ છતાં જોબ્સે કૈંચી ધામની મુલાકાત લીધી હતી અને ભારતના આધ્યાત્મિક પ્રવાસ દરમિયાન ત્યાં સમય વિતાવ્યો હતો.
માર્ક ઝકરબર્ગ પણ પહોંચ્યા હતા કૈંચી ધામ
Facebookના શરૂઆતના મુશ્કેલ સમયગાળા દરમિયાન માર્ક ઝકરબર્ગે કૈંચી ધામની મુલાકાત લીધી હતી. અહેવાલ મુજબ, તેમને આ મુલાકાત માટે સ્ટીવ જોબ્સે પ્રેરણા આપી હતી. ઝકરબર્ગે બાદમાં જણાવ્યું હતું કે આ અનુભવથી તેમને કંપનીના મૂળ હેતુ અને મિશન સાથે ફરીથી જોડાવામાં મદદ મળી હતી.
જુલિયા રોબર્ટ્સ પર પણ પડ્યો પ્રભાવ
હોલિવૂડ અભિનેત્રી જુલિયા રોબર્ટ્સ પણ નીમ કરોલી બાબાથી પ્રભાવિત થયેલી જાણીતી હસ્તીઓમાં સામેલ છે. તેમણે એક મુલાકાત દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે બાબા વિશે ખાસ જાણકારી ન હોવા છતાં તેમનો ફોટો જોઈને તેઓ તેમની તરફ ખૂબ જ આકર્ષાયા હતા.
‘હનુમાન અંશ’થી ફરી ચર્ચામાં
નીમ કરોલી બાબાના જીવનથી પ્રેરિત દિગ્દર્શક વિશાલ ચતુર્વેદીની ફિલ્મ *‘હનુમાન અંશ’*એ અપેક્ષા કરતાં વધુ સફળતા મેળવી છે. લગભગ ₹1.7 કરોડના બજેટમાં બનેલી ફિલ્મે 25 દિવસમાં ભારતમાં આશરે ₹45 કરોડની કમાણી કરી હોવાનો Hindustan Timesનો અહેવાલ જણાવે છે. ફિલ્મ શરૂઆતમાં આશરે 250 સ્ક્રીન પર રિલીઝ થઈ હતી, જે બાદ તેની રિલીઝ લગભગ 1,200 સ્ક્રીન સુધી પહોંચી હતી.
ફિલ્મમાં એક એવા બાળકની આધ્યાત્મિક યાત્રા દર્શાવવામાં આવી છે, જે ઈશ્વરની શોધમાં આગળ વધે છે અને અંતે પ્રેમ તથા માનવસેવાના માર્ગને અપનાવે છે. આ જ મૂલ્યો નીમ કરોલી બાબાના જીવન અને ઉપદેશોના કેન્દ્રમાં રહ્યા હતા.
