૧૯૮૨નો શોર્ટ-સેલિંગનો સૌથી મોટો સંગ્રામ: ‘બેર ટોળકી’ સામે ધીરુભાઈ અંબાણીનો ઐતિહાસિક વિજય

મુખ્ય પાસાં અને રણનીતિ:

• બેર કાર્ટેલનો હુમલો: ૧૯૮૨ની વસંતઋતુમાં એક દબંગ બેર કાર્ટેલે રિલાયન્સના શેરનો ભાવ પાડવા માટે પાસે શેર ન હોવા છતાં અંદાજે ૧૧ લાખ શેર શોર્ટ-સેલ (Short-sell) કરી નાખ્યા. આ ચાલથી રિલાયન્સનો શેર રૂ. ૧૩૧ થી ઘટીને રૂ. ૧૨૧ સુધી ગગડ્યો.

• જૂની પરંપરાનો ભ્રમ: બેર્સને ખાતરી હતી કે ધીરુભાઈ ગભરાઈને જૂની બજાર પરંપરા મુજબ સોદા આગળ લંબાવશે (રોલ ઓવર કરશે). પરંતુ ચોરવાડથી આવીને મુંબઈના સામ્રાજ્યના માલિક બનેલા ધીરુભાઈએ આ જૂની રીતને ફગાવીને નવો જ દાવ ખેલ્યો.

• ‘ફ્રેન્ડ્સ ઓફ રિલાયન્સ’ અને BSE બંધ થવાની નૌબત: ધીરુભાઈના વફાદાર રોકાણકારો ‘ફ્રેન્ડ્સ ઓફ રિલાયન્સ’ ગ્રુપે બેર્સ દ્વારા બજારમાં ફેંકવામાં આવતા તમામ શેરો ખરીદી લીધા. જ્યારે સેટલમેન્ટનો સમય આવ્યો ત્યારે ધીરુભાઈએ સોદો લંબાવવાને બદલે શેરોની સીધી ડિલિવરી માંગી. બેર્સ પાસે ડિલિવરી માટે શેર ન હોવાથી ‘બદલા’ ચાર્જ પ્રતિ શેર રૂ. ૫૦ ની અભૂતપૂર્વ સપાટીએ પહોંચ્યો અને બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) ને દરવાજા બંધ કરવા પડ્યા. બજાર ખૂલતાં જ શેરનો ભાવ રૂ. ૨૦૦ ને વટાવી ગયો.

• નાના રોકાણકારોનો વિશ્વાસ: ૧૯૭૭ માં રિલાયન્સને પબ્લિક લિમિટેડ બનાવી ૫૮,૦૦૦ થી વધુ નાના રોકાણકારોને જોડનારા ધીરુભાઈએ સાબિત કર્યું કે તેઓ માત્ર ટ્રેડર નથી પરંતુ પોતાના શેરધારકોના હિતનું રક્ષણ કરનારા સાચા નિર્માતા (બિલ્ડર) છે.

• જોખમને તકમાં બદલવાની ક્ષમતા: એડનના શેલ પંપ પર કામ કરવાથી લઈને જામનગરમાં વિશ્વની સૌથી મોટી પેટ્રોકેમિકલ્સ રિફાઈનરી સ્થાપવા સુધી, ધીરુભાઈએ ક્યારેય જોખમને દીવાલ તરીકે નથી જોયું પરંતુ રણનીતિથી પાર કરી શકાય તેવી તક ગણી.

આ ઐતિહાસિક સંગ્રામે ભારતીય શેરબજારમાં સાબિત કર્યું કે રણનીતિ, દ્રઢ સંકલ્પ અને નાના રોકાણકારોના ટ્રસ્ટના જોરે કોઈ પણ સ્થાપિત અને વગદાર સિન્ડિકેટને ધૂળ ચાટતી કરી શકાય છે.