અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે ભારતની વધતી જતી શક્તિ અને વૈશ્વિક પ્રભુત્વને ધ્યાનમાં રાખીને, અમેરિકાની સ્પેસ એજન્સી NASAએ ભારતની ISROને તેના મહત્ત્વાકાંક્ષી ‘મૂન બેઝ પ્રોગ્રામ’માં જોડાવા માટે સત્તાવાર આમંત્રણ આપ્યું છે. ચંદ્ર પર માનવ ઇતિહાસના પ્રથમ કાયમી આઉટપોસ્ટ તરીકેની આ યોજના ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં એક નવો અધ્યાય લખશે.
બેંગ્લોરની બેઠકમાં લેવાયો નિર્ણય
-
બેઠકની વિગતો: 5 અને 6 ઑગસ્ટના રોજ બેંગ્લોર સ્થિત ISRO મુખ્યાલય ખાતે આયોજિત ‘9મી ઈન્ડિયા-યુએસ સિવિલ સ્પેસ જોઈન્ટ વર્કિંગ ગ્રૂપ’ની બેઠકમાં આ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું.
-
સંયુક્ત પ્રયાસ: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વ હેઠળ ‘ટ્રસ્ટ’ ઇનિશિયેટિવ અંતર્ગત સ્પેસ કોઓપરેશનને વધુ મજબૂત કરવાનો આ મોટો પ્રયાસ છે.
દક્ષિણ ધ્રુવ પર ભારતની સિદ્ધિ અને મૂન બેઝ
-
ચંદ્રયાન-3ની સફળતા: ઑગસ્ટ 2023માં ‘ચંદ્રયાન-3’ મિશન દ્વારા ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર શિવશક્તિ પોઇન્ટ પર સફળ લેન્ડિંગ કરનાર ભારત વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો હતો.
-
જળાશય અને પાણીની શક્યતા: NASA પણ પોતાનો મૂન બેઝ ચંદ્રના આ જ દક્ષિણ ધ્રુવ પર બનાવવાની યોજના ધરાવે છે, જ્યાં બરફના સ્વરૂપમાં રહેલા પાણીમાંથી પીવાનું પાણી, ઓક્સિજન અને રોકેટ ફ્યુઅલ બનાવી શકાશે.
આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ અને ડેટા શેરિંગ
ભારત જૂન 2023માં ‘આર્ટેમિસ એકોર્ડ્સ’ પર હસ્તાક્ષર કરનારો 27મો દેશ બન્યો હતો. આ સંધિ હેઠળ સ્પેસ મિશનમાંથી મળતા વૈજ્ઞાનિક ડેટાને ‘ઓપન સાયન્ટિફિક ડેટા’ તરીકે વૈશ્વિક સંશોધકો સાથે શેર કરવા પર બંને દેશો સંમત થયા છે.
NISAR અને ભવિષ્યનું સ્પેસ વિઝન
-
NISAR પ્રોજેક્ટ: NASA અને ISRO અગાઉથી જ $1.4 બિલિયનથી વધુના ખર્ચે બનેલા વિશ્વના સૌથી મોંઘા અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટ ‘NISAR’ પર સાથે કામ કરી રહ્યા છે.
-
ભારતનું સ્પેસ વિઝન: ભારતના માનવ સ્પેસફ્લાઇટ મિશન ‘ગગનયાન’ અને વર્ષ 2047 સુધીના ‘સ્પેસ વિઝન’ને ધ્યાનમાં રાખીને NASAનું આ આમંત્રણ ભારતને વૈશ્વિક સ્પેસ સુપરપાવર તરીકે મજબૂત સ્થાન અપાવશે.
