ગુજરાતની શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સર્વાંગી વિકાસને ધ્યાનમાં રાખીને શિક્ષણ વિભાગે મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. રાજ્યની તમામ માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓને શૈક્ષણિક દબાણ, પરીક્ષાનો તણાવ અને અન્ય માનસિક પડકારોમાંથી બહાર આવવા માટે કાઉન્સેલિંગની વ્યવસ્થા ફરજિયાત કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણય અંતર્ગત શાળાઓમાં વેલનેસ ટીમની રચના સહિત અનેક નવી જોગવાઈઓ લાગુ કરવામાં આવશે.
ધોરણ 9થી 12ની શાળાઓમાં વેલનેસ ટીમ બનાવાશે
શિક્ષણ વિભાગે ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ વિનિયમો-1974માં નવો વિનિયમ 16(અ) ઉમેર્યો છે. આ જોગવાઈનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓને માત્ર અભ્યાસમાં જ નહીં પરંતુ માનસિક અને ભાવનાત્મક રીતે પણ મજબૂત બનાવવાનો છે.
આ માટે ધોરણ 9થી 12 સુધીની સરકારી તેમજ ખાનગી શાળાઓમાં વેલનેસ ટીમની રચના કરવામાં આવશે. ટીમ વિદ્યાર્થીઓની સમસ્યાઓ ઓળખવા, તેમની સાથે સંવાદ કરવા અને જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ
- ધોરણ 9થી 12ની તમામ સરકારી અને ખાનગી શાળાઓમાં વેલનેસ ટીમની રચના કરાશે.
- વિદ્યાર્થીઓને માનસિક રીતે મજબૂત બનાવવા માટે ‘મનો મિત્ર’ની નિમણૂક કરવામાં આવશે.
- 100થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ ધરાવતી શાળાઓમાં તાલીમબદ્ધ કાઉન્સિલર અથવા સાયકોલોજિસ્ટ રાખવો ફરજિયાત રહેશે.
- વિદ્યાર્થીઓમાં તણાવ, ચિંતા અને અન્ય માનસિક સમસ્યાઓને સમયસર ઓળખી જરૂરી સહાય આપવામાં આવશે.
ગુણના આધારે વિદ્યાર્થીઓને અલગ વર્ગમાં બેસાડી શકાશે નહીં
શિક્ષણ વિભાગે વિદ્યાર્થીઓના શૈક્ષણિક પરિણામને લઈને પણ મહત્વની સૂચના આપી છે. હવે શાળાઓ વિદ્યાર્થીઓના પરીક્ષાના ગુણ અથવા પરિણામના આધારે અલગ-અલગ વર્ગોનું વિભાજન કરી શકશે નહીં.
સારા ગુણ મેળવનારા અને ઓછા ગુણ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓને અલગ વર્ગોમાં વહેંચવાથી વિદ્યાર્થીઓમાં હીનભાવના ઊભી થવાની અને માનસિક દબાણ વધવાની શક્યતા રહે છે. આથી તમામ વિદ્યાર્થીઓને સમાન શૈક્ષણિક વાતાવરણ મળે તે માટે ગુણ આધારિત Section Distribution પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ નિયમનો ભંગ કરતી શાળાઓ સામે શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે.
‘UMMEED’ માર્ગદર્શિકા મુજબ માનસિક સહાય પર ભાર
વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે લેવાયેલા આ નિર્ણયમાં કેન્દ્ર સરકારની ‘UMMEED’ માર્ગદર્શિકાને પણ આધાર બનાવવામાં આવ્યો છે. આ માર્ગદર્શિકા વિદ્યાર્થીઓમાં માનસિક તણાવના સંકેતોને વહેલી તકે ઓળખવા અને તેમને યોગ્ય સહાય સુધી પહોંચાડવા પર ભાર મૂકે છે.
ખાસ કરીને ગંભીર તણાવ, નિરાશા અથવા આત્મહત્યા જેવા નકારાત્મક વિચારોનો સામનો કરતા વિદ્યાર્થીઓને સમયસર ઓળખી તેમને કાઉન્સેલિંગ અને જરૂરી માનસિક સહાય પૂરી પાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
આ સમગ્ર વ્યવસ્થાનો હેતુ શાળાઓમાં એવું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો છે જ્યાં વિદ્યાર્થી પોતાની સમસ્યા અંગે નિઃસંકોચ વાત કરી શકે અને માત્ર ગુણ કે પરિણામના દબાણમાં નહીં, પરંતુ સ્વસ્થ માનસિક સ્થિતિ સાથે અભ્યાસ કરી શકે.
