પર્યાવરણ માટે મોટો નિર્ણય : પ્લાસ્ટિક આધારિત પેકેજિંગને બદલે કાગળ, સેલ્યુલોઝ, ટિન કે કાચના વિકલ્પો તરફ વળવાની તૈયારી
નવી દિલ્હી | પાન મસાલા અને ગુટખાના નાના પ્લાસ્ટિક પાઉચ હવે ભૂતકાળ બની શકે છે. પાન મસાલા સહિતના ઉત્પાદનોના પેકેજિંગમાં પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગને લઈને ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણ પ્રાધિકરણ (FSSAI) દ્વારા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારની દિશામાં પગલાં ભરવામાં આવ્યા છે. પ્રસ્તાવિત નિયમો અમલમાં આવ્યા તો બજારમાં વર્ષોથી જોવા મળતા પ્લાસ્ટિક સેચેટના સ્થાને અન્ય સામગ્રીના પેકેટ જોવા મળી શકે છે.
FSSAI દ્વારા પાન મસાલાના પેકેજિંગમાં ઉપયોગમાં લેવાતા વિવિધ પ્રકારના પ્લાસ્ટિક અને પોલિમર આધારિત મટીરિયલને લઈને કડક જોગવાઈઓ સૂચવવામાં આવી છે. તેમાં પોલિથિન, પોલીપ્રોપિલિન, પોલીએસ્ટર, PVC, સિન્થેટિક પોલિમર, કો-પોલિમર તેમજ પ્લાસ્ટિક આધારિત લેમિનેટ જેવા મટીરિયલનો સમાવેશ થાય છે.
એલ્યુમિનિયમ ફોઇલ પર પણ નિયંત્રણ
માત્ર પ્લાસ્ટિક જ નહીં, પરંતુ પેકેજિંગમાં ઉપયોગમાં લેવાતા એલ્યુમિનિયમ ફોઇલ અને મેટલાઇઝ્ડ લેયર અંગે પણ નિયમોમાં નિયંત્રણની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. પરિણામે ઉત્પાદક કંપનીઓએ વર્ષોથી ચાલતી પેકેજિંગ પદ્ધતિમાં મોટો ફેરફાર કરવો પડી શકે છે.
કાગળ અને સેલ્યુલોઝ બનશે વિકલ્પ?
પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં પેકેજિંગ માટે કાગળ, પેપરબોર્ડ, સેલ્યુલોઝ અથવા કુદરતી સ્ત્રોત આધારિત સામગ્રી જેવા વિકલ્પોનો માર્ગ ખુલશે. જોકે આ સામગ્રીમાં પ્રતિબંધિત પ્લાસ્ટિક કે પોલિમરનો ઉપયોગ ન થયો હોય તે જરૂરી રહેશે.
આ ઉપરાંત પાન મસાલાનું પેકિંગ ટિનના કન્ટેનર અથવા કાચની બોટલ/ડબ્બામાં કરવાની પણ શક્યતા રહેશે.
નાના પાઉચથી સર્જાતો મોટો કચરો
પાન મસાલા અને ગુટખાના નાના સેચેટ દેશભરમાં મોટા પ્રમાણમાં વપરાય છે. ઉપયોગ બાદ ફેંકી દેવાતા આ મલ્ટી-લેયર પેકેટનો નિકાલ અને રિસાયક્લિંગ બંને પડકારરૂપ માનવામાં આવે છે. આવા પેકેટોના કારણે પ્લાસ્ટિક કચરાનો પ્રશ્ન વધુ ગંભીર બનતો હોવાની દલીલ લાંબા સમયથી કરવામાં આવી રહી છે.
FSSAIના સૂચિત ફેરફાર પાછળ પ્લાસ્ટિક કચરો ઘટાડવા અને વધુ પર્યાવરણમૈત્રી પેકેજિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો હેતુ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
કંપનીઓ સામે વધશે પેકેજિંગનો ખર્ચ?
જો નવા નિયમો અમલમાં આવે તો પાન મસાલા ઉત્પાદકો માટે માત્ર પેકેટ બદલવાનો મુદ્દો નહીં રહે. નવી પેકેજિંગ સામગ્રી, મશીનરી, ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અને સપ્લાય ચેઇનમાં પણ ફેરફાર કરવો પડી શકે છે. તેની સીધી અસર ઉત્પાદન ખર્ચ પર થવાની શક્યતા છે.
બીજી તરફ કાગળ, સેલ્યુલોઝ અને અન્ય વિકલ્પ આધારિત પેકેજિંગ ઉદ્યોગ માટે આ નિર્ણય નવા બજારનું સર્જન કરી શકે છે.
પાન મસાલા પર પ્રતિબંધ નહીં, પેકેજિંગમાં ફેરફારનો મુદ્દો
અહીં એક બાબત સ્પષ્ટ સમજવી જરૂરી છે કે આ પગલાનો અર્થ પાન મસાલા અથવા ગુટખા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ એવો નથી. મુખ્ય મુદ્દો તેના પેકેજિંગમાં પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવાનો છે.
FSSAIના પ્રસ્તાવિત નિયમો અંગે અંતિમ અમલ, સમયમર્યાદા અને ઉત્પાદકોને મળનારી વ્યવહારુ છૂટછાટ અંગેની સ્થિતિ સત્તાવાર નિર્ણય બાદ વધુ સ્પષ્ટ થશે.
અર્થાત્, વર્ષોથી પાન મસાલા-ગુટખાની ઓળખ બની ગયેલા ચમકદાર પ્લાસ્ટિક પાઉચ હવે નિયમનકારી કાતર હેઠળ છે—અને જો પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અમલમાં આવે તો દેશના બજારમાં પાન મસાલાના પેકેટનું રૂપ ખરેખર બદલાઈ શકે છે.
