સરકારે ‘ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945’માં એક નવો ફેરફાર કરીને કફ સિરપ સહિત તમામ સિરપના વેચાણના નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા છે. આ ફેરફાર હેઠળ, હવે ગ્રાહકોએ ફાર્મસી (મેડિકલ સ્ટોર) પરથી આવી દવાઓ ખરીદવા માટે ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી (પ્રિસ્ક્રિપ્શન) બતાવવી પડશે.
આ પગલું મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ખરાબ ક્વોલિટીવાળી કફ સિરપ પીવાથી બાળકોના મોત થયાના થોડા મહિના બાદ લેવામાં આવ્યું છે. આ ઘટનાઓએ સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાતી પ્રવાહી (લિક્વિડ) દવાઓની સુરક્ષા અને નિયમનને લઈને નવી ચિંતાઓ ઊભી કરી હતી. આ ઘટનાઓ બાદ સિરપ બનાવવા અને તેના વેચાણ પર વધુ સારી દેખરેખ તેમજ કડક તપાસની માંગ ફરી તેજ થઈ ગઈ હતી.
9 જૂન, 2026 ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલું આ નોટિફિકેશન, ગયા વર્ષે ડિસેમ્બરમાં જાહેર કરાયેલા ડ્રાફ્ટ પ્રસ્તાવ પર જનતાના અભિપ્રાયો ધ્યાનમાં લીધા બાદ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે.
આ સુધારા દ્વારા ‘ડ્રગ્સ રૂલ્સ’ની ‘શિડ્યુલ K’ માં દર્શાવવામાં આવેલી દવાઓની કેટેગરીમાંથી “સિરપ” શબ્દ હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. આ પગલાથી ડૉક્ટરની ચિઠ્ઠી વિના મળતી (ઓવર-ધ-કાઉન્ટર) આ દવાઓની ઉપલબ્ધતા બંધ થઈ જશે અને તે વધુ કડક નિયમનકારી નિયંત્રણ (રેગ્યુલેટરી કંટ્રોલ) હેઠળ આવી જશે.
નોટિફિકેશનમાં શું કહેવામાં આવ્યું છે?
નોટિફિકેશન અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારે ‘ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, 1940’ ની કલમ 12 અને 33 હેઠળ મળેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને ‘ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945’ માં સુધારો કર્યો છે.
નોટિફિકેશનમાં લખ્યું છે: “આ નિયમોને ‘ડ્રગ્સ (પાંચમો સુધારો) નિયમ, 2026’ કહેવામાં આવશે” અને તેમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે, આ નિયમો “ઓફિશિયલ ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયાની તારીખથી જ લાગુ થશે.”
આ સુધારામાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે, ડ્રગ્સ રૂલ્સ, 1945 ના શિડ્યુલ K માં, “ક્લાસ ઓફ ડ્રગ્સ” (દવાઓની શ્રેણી) હેડિંગ હેઠળ, સાતમી આઇટમમાંથી “સિરપ” શબ્દ હટાવી દેવામાં આવશે.
ડ્રાફ્ટ નિયમો પહેલા પ્રકાશિત કરાયા હતા
નોટિફિકેશનમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે સુધારાની દરખાસ્ત કરતા ડ્રાફ્ટ નિયમો 30 ડિસેમ્બર, 2025 ના રોજ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા.જેમાં જનતા પાસેથી વાંધા અને સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા હતા.
સરકારે જણાવ્યું કે સુધારાને આખરી ઓપ આપતા પહેલા કન્સલ્ટેશન પીરિયડ (પરામર્શ ગાળા) દરમિયાન મળેલી ટિપ્પણીઓ પર વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ નોટિફિકેશન આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના સંયુક્ત સચિવ (જોઇન્ટ સેક્રેટરી) હર્ષ મંગલા દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
આ સુધારો લાગુ થયા બાદ, દેશભરની ફાર્મસીઓએ સિરપ અને તેની સાથે જોડાયેલા ફોર્મ્યુલેશનના વેચાણ અંગેના બદલાયેલા નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું પડશે.
