કેટલીક ફિલ્મો પ્રેમ, વિરહ અને ઇતિહાસને પડદા પર લાવે છે. પરંતુ બહુ ઓછી ફિલ્મો આ ત્રણેયને એકસાથે એવી રીતે વણી શકે છે જે સીધી દિલને સ્પર્શી જાય. ડિરેક્ટર ઇમ્તિયાઝ અલીની ફિલ્મ ‘મેં વાપસ આઉંગા’ આ જ શૈલીની એક સુંદર કૃતિ છે. આ માત્ર ભારત-પાકિસ્તાનના વિભાજન પર બનેલી વધુ એક પ્રેમકથા નથી. પરંતુ તે ગુમાવેલા ઘરની યાદો, ઝૂરપો અને પેઢીઓથી ચાલ્યા આવતા રૂઝાયા વગરના જખમોની શોધ છે.
શું છે ફિલ્મની વાર્તા?
વાર્તાના કેન્દ્રમાં 95 વર્ષના ઈશર સિંહ ગ્રેવાલ (નસીરુદ્દીન શાહ) છે. તેઓ ડિમેન્શિયા (યાદશક્તિ ગુમાવવાની બીમારી)થી પીડિત છે. તેમનો ભૂતકાળ અને વર્તમાન એકબીજામાં ભળી રહ્યા છે. પણ તેમના મનમાં પાકિસ્તાનના ‘સરગોધા’ શહેરની યાદો આજે પણ જીવંત છે. જેને તેઓ વિભાજન વખતે છોડી આવ્યા હતા.
તેમનો પૌત્ર નિરવૈર (દિલજીત દોસાંઝ) તેમના દાદાના આ આજીવન દર્દ પાછળનું કારણ શોધવા નીકળે છે. ફિલ્મ ફ્લેશબેકમાં જાય છે જ્યાં યુવાન ઈશર (વેદાંગ રૈના) વિભાજનની ભયાનક પૃષ્ઠભૂમિ વચ્ચે અફસાના (શર્વરી)ના પ્રેમમાં પડે છે. ફિલ્મ એક ખૂબ જ સંવેદનશીલ સવાલ પૂછે છે: “જ્યારે યાદો સાથે જોડાયેલી જગ્યાઓ જ ગાયબ થઈ જાય, ત્યારે તે યાદોનું શું થાય?”
લેખન અને દિગ્દર્શન
આ ફિલ્મ દ્વારા ઇમ્તિયાઝ અલી પોતાની જૂની અને અસલી ઇમોશનલ સ્ટોરીટેલિંગ શૈલી તરફ પાછા ફરતા દેખાય છે. ભલે આમાં ‘જબ વી મેટ’ જેવો ડ્રામા કે ‘તમાશા’ જેવી ફિલોસોફી ન હોય, પણ આ વાર્તામાં એક અદભુત પ્રામાણિકતા છે.
-
સકારાત્મક પાસું: ઇમ્તિયાઝ અલીએ પાત્રોને ઇતિહાસના માત્ર પ્રતીકો તરીકે વાપરવાને બદલે, સામાન્ય માણસની લાચારી અને લાગણીઓ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
-
નબળું પાસું: વાર્તા કહેવાની શૈલી કવિતા જેવી ધીમી છે. જે કદાચ સામાન્ય કે ફાસ્ટ-પેસ ફિલ્મો જોનારા દર્શકોને કંટાળાજનક લાગી શકે.
ટેકનિકલ પાસું અને સંગીત
-
સિનેમેટોગ્રાફી: સિલ્વેસ્ટર ફોન્સેકાએ પંજાબના ભૂતકાળની સોનેરી યાદો અને વર્તમાનકાળની ઉદાસીને કેમેરામાં અદભુત રીતે કંડારી છે. હોસ્પિટલનો શાંત રૂમ હોય કે ગામડાની ગલીઓ, દરેક શૉટ વાર્તાના મૂડને ઘાટો બનાવે છે.
-
સંગીત (એ.આર. રહેમાન): ઓસ્કાર વિજેતા એ.આર. રહેમાનનું સંગીત આ ફિલ્મની આત્મા છે. ‘ધીરે-ધીરે’ ગીત દિલને સ્પર્શે છે. જ્યારે ‘વો નહીં’ અને ‘તેરે પાસ મૈં’ ગીતો દર્શકોની આંખો ભીની કરવા માટે પૂરતા છે. બેકગ્રાઉન્ડ સ્કોર શાનદાર છે.
કલાકારોનો અભિનય
-
નસીરુદ્દીન શાહ: તેમણે તાજેતરના વર્ષોનું પોતાનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન આપ્યું છે. ડિમેન્શિયાથી પીડાતા વૃદ્ધની લાચારી અને આંખોમાં છુપાયેલું વર્ષો જૂનું દર્દ તેમણે કોઈ પણ જાતના ઓવર-ડ્રામા વગર માત્ર હાવભાવથી જીવંત કર્યું છે.
-
વેદાંગ રૈના અને શર્વરી: યુવાન ઈશરના રોલમાં વેદાંગે પોતાની નિર્દોષતા અને શાનદાર સ્ક્રીન પ્રેઝન્સથી પ્રભાવિત કર્યા છે. શર્વરીએ અફસાનાના પાત્રને ખૂબ જ ગ્રેસ અને સુંદરતા આપી છે. જોકે, સ્ક્રિપ્ટમાં તેમની પ્રેમકથાને થોડી વધુ મજબૂતી મળી શકી હોત.
-
દિલજીત દોસાંઝ: નિરવૈરના પાત્રમાં દિલજીતનો અભિનય ખૂબ જ સંયમિત છે. તેઓ દર્શકો વતી વાર્તાને આગળ વધારે છે અને ફિલ્મમાં એક રિયાલિસ્ટિક ટચ લાવે છે.
-
સપોર્ટિંગ કાસ્ટ: રજત કપૂર અને ડોલી અહલુવાલિયા ટૂંકા રોલમાં પણ યાદ રહી જાય છે. ખાસ કરીને ડોલી અહલુવાલિયાનો એક સીન અને તેમનો સંવાદ “વીર જી, તુસી ઠીક ની કીત્તા” લાંબા સમય સુધી કાનમાં ગુંજતો રહેશે.
-
ફિલ્મની ખામીઓ
-
ધીમી ગતિ (Pacing): લગભગ 166 મિનિટની આ ફિલ્મ ઘણી જગ્યાએ વધુ પડતી લાંબી અને ખેંચાયેલી લાગે છે. ફર્સ્ટ હાફ પાત્રો સ્થાપિત કરવામાં ઘણો સમય લે છે.
-
અધૂરી રોમેન્ટિક કેમિસ્ટ્રી: ઇમ્તિયાઝ અલી પ્રેમકથાઓ માટે જાણીતા છે. પરંતુ અહીં ઈશર અને અફસાના વચ્ચેનો ભાવનાત્મક સંબંધ એટલો મજબૂત રીતે ઉભરી શકતો નથી જેટલી અપેક્ષા હતી.
