ટેલિકોમ કંપનીઓ પર એઆઈ પ્રોડક્ટ્સની જવાબદારી: ટ્રાઈનો નવો ડ્રાફ્ટ નિયમ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં

ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (TRAI) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા એક નવા ડ્રાફ્ટ નિયમે ટેલિકોમ સેક્ટરમાં મોટી હલચલ મચાવી દીધી છે. આ નવા નિયમ મુજબ, જો થર્ડ-પાર્ટી એઆઈ (Artificial Intelligence) સિસ્ટમ નિષ્ફળ જાય અથવા કોઈ નુકસાન થાય, તો તેની સીધી જવાબદારી ટેલિકોમ ઓપરેટરની જ ગણવામાં આવશે. આ સ્થિતિને કારણે ટેલિકોમ કંપનીઓ ‘ઘંટીના બે પડ વચ્ચે પીસાવવા’ જેવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં મુકાઈ ગઈ છે.

મુખ્ય પાસાં અને વિગતવાર અહેવાલ:

• ટેલિકોમ ઓપરેટરો અને એઆઈ કંપનીઓ વચ્ચે અસમંજસ:

  • ટ્રાઈના નવા ડ્રાફ્ટ અનુસાર, થર્ડ-પાર્ટી એઆઈની નિષ્ફળતા માટે ટેલિકોમ ઓપરેટર્સને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા છે.

  • બીજી બાજુ, એઆઈ નિર્માતા કંપનીઓ (જેમ કે એન્થ્રોપિક) પોતાની પ્રોડક્ટને સોફ્ટવેર પ્રોડક્ટ નહીં પરંતુ માત્ર એક ‘સર્વિસ’ ગણાવીને કોઈપણ પ્રકારની જવાબદારી સ્વીકારવાનો સ્પષ્ટ ઇન્કાર કરી રહી છે.

  • સૌથી મોટું જોખમ એ છે કે હાલ બજારમાં કોઈપણ એઆઈ પ્રોડક્ટ કે એજન્ટ્સનો વીમો (Insurance) ઉપલબ્ધ નથી અને વીમા કંપનીઓ તેનો વીમો ઉતારવા તૈયાર નથી.

• ટ્રાઈના નવા ડ્રાફ્ટની મુખ્ય જોગવાઈઓ:

  • એઆઈ પોલિસી ફરજિયાત: દરેક ટેલિકોમ ઓપરેટરે પોતાની એઆઈ પોલિસી બનાવીને બોર્ડ દ્વારા મંજૂર કરાવવી પડશે, જેની વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી એકવાર સમીક્ષા કરવી પડશે અને અમલના ૭ દિવસમાં ટ્રાઈ સમક્ષ ફાઇલ કરવી પડશે.

  • જોખમનું વર્ગીકરણ (Risk Categorization): દરેક એઆઈ સિસ્ટમને તેની અસર અને નેટવર્ક આધારિત સર્વિસ મુજબ ‘હાઈ’, ‘મીડિયમ’ અને ‘લો રિસ્ક’ કેટેગરીમાં વિભાજીત કરવી પડશે.

  • પૂર્વ મંજૂરી અને ચોકસાઈ તપાસ: કોઈપણ એઆઈ સિસ્ટમ લોન્ચ કરતા પહેલા તેની ચોકસાઈ, મજબૂતાઈ અને યોગ્યતા ચકાસવી અનિવાર્ય છે. નિયત અધિકારીઓની મંજૂરી વિના કોઈ સિસ્ટમ વાપરી શકાશે નહીં.

  • સુરક્ષા અને રિપોર્ટિંગ: એઆઈ સંલગ્ન બનાવોનું ૪ સિક્યોરિટી લેવલમાં વર્ગીકરણ કરી સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝમાં રેકોર્ડ રાખવું પડશે અને ગંભીર સ્તરના બનાવોનું ટ્રાઈને રિપોર્ટિંગ કરવું પડશે.

  • સમિતિની રચના: દરેક ઓપરેટરે વરિષ્ઠ અધિકારીની આગેવાની હેઠળ ‘એઆઈ ગવર્નન્સ એન્ડ સેફટી કમિટી’ રચવી પડશે.