ભારતમાં ડિજિટલ ફ્રોડ અને ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ના વધતા જતા કિસ્સાઓ વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરતા જણાવ્યું છે કે જો બેન્કોની બેદરકારી સાબિત થાય, તો ડિજિટલ ફ્રોડના પીડિતોને બેન્કોએ વળતર ચૂકવવું જોઈએ. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતના અધ્યક્ષપદે બેઠેલી બેન્ચે શંકાસ્પદ અને અસામાન્ય લેવડ-દેવડને સમયસર રોકવા માટે બેન્કો જવાબદાર હોવા પર ભાર મૂક્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સાયબર ગુનાઓને સામાન્ય કેસો કરતા વધુ ગંભીર ગણાવીને કડક જોગવાઈઓ કરવા કેન્દ્ર સરકાર અને RBI ને ભલામણ કરી છે.
મુખ્ય પાસાં અને વિગતવાર અહેવાલ:
-
બેન્કોની જવાબદારી અને વળતરની માંગ:
-
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર ઘટના પછી અહેવાલ તૈયાર કરવો પૂરતો નથી, પરંતુ બેન્કોએ શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શનને વેરિફાઈ થવા સુધી અસ્થાયી રૂપે રોકી રાખવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
-
તપાસમાં બેન્કની લાપરવાહી જણાશે તો પીડિતોને વળતર ચૂકવવું પડશે. આરબીઆઈ (RBI) ના સૂચિત કેવાયસી સંશોધન નિર્દેશ, ૨૦૨૬ ની સમીક્ષા કરીને આ માળખું ૩૦ નવેમ્બરે નોટિફાઈ થશે અને ૩૧ ડિસેમ્બરથી અમલી બનશે.
-
-
ડિજિટલ અરેસ્ટ અને સાયબર ફ્રોડના આંકડા:
-
વર્ષ ૨૦૨૬ માં અત્યાર સુધી ડિજિટલ અરેસ્ટના ૨૨,૦૦૦ થી વધુ કેસ નોંધાયા છે અને સાયબર ગુનેગારોએ રૂ. ૮૦૦ કરોડ પડાવ્યા છે, જ્યારે ૨૦૨૫ માં ૫૮,૨૩૯ કેસમાં અંદાજે રૂ. ૧,૨૧૧ કરોડની છેતરપિંડી થઈ હતી.
-
સુપ્રીમ કોર્ટે સાયબર ફ્રોડને સામાન્ય ગુના કરતા વધુ ગંભીર ગણાવીને ગુનેગારોને આકરી સજા થવી જોઈએ તેમ જણાવ્યું છે.
-
-
ભણેલા-ગણેલા લોકોના ફસાવવા પર કોર્ટની ચિંતા:
-
સુપ્રીમ કોર્ટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે કે શિક્ષિત અને સમજદાર લોકો પણ કેવી રીતે ડિજિટલ અરેસ્ટના ડરથી ફસાઈ જાય છે.
-
સીજેઆઈએ મૌખિક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, ‘લોકોએ સમજવું જોઈએ કે મોબાઈલ પર કોઈ અરેસ્ટ ન થઈ શકે. જો કોઈ આવી ધમકી આપે તો મોબાઈલ બાજુ પર મૂકી દો. ડિજિટલ અરેસ્ટ જેવું કશું જ હોતું નથી.’
-
