ભૂગર્ભજળ બચાવવા કેન્દ્ર સરકારની નવી પહેલ: ‘પુનર્ભરણ’ એપથી ૩ કિમી સુધીના રિચાર્જ ઝોનની માહિતી મળશે

દેશમાં ભૂગર્ભજળના સતત ઘટી રહેલા સ્તર અને પાણીની વધતી જતી જરૂરિયાત વચ્ચે જળ સંરક્ષણ માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અત્યંત મહત્ત્વનો બની રહ્યો છે. આ દિશામાં કેન્દ્ર સરકારે ‘પુનર્ભરણ’ (Punarbharan) મોબાઇલ એપ્લિકેશન શરૂ કરીને ભૂગર્ભજળ રિચાર્જના આયોજનને વધુ વૈજ્ઞાનિક અને ડિજિટલ બનાવવાનો મોટો પ્રયાસ કર્યો છે. આ એપની મદદથી નાગરિકો અને સ્થાનિક તંત્ર પોતાના વિસ્તારની આસપાસ ૩ કિમી સુધીના સંભવિત ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ વિસ્તારો વિશે સચોટ માહિતી મેળવી શકશે.

મુખ્ય પાસાં અને વિગતવાર અહેવાલ:

• શું છે ‘પુનર્ભરણ’ મોબાઇલ એપ અને વેબ પોર્ટલ?

  • આ એક અદ્યતન ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે, જેને કેન્દ્રીય જળ શક્તિ મંત્રાલયના જળ સંસાધન વિભાગ હેઠળ ભાસ્કરાચાર્ય નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ એન્ડ જીઓ-ઇન્ફોર્મેટિક્સ (BISAG-N) દ્વારા રાષ્ટ્રીય જળ મિશન (NWM) ના સહયોગથી વિકસાવવામાં આવી છે.

  • મોબાઇલ એપની સાથે-સાથે વેબ પોર્ટલની પણ સુવિધા છે, જેના દ્વારા ગ્રામ્ય સ્તરે કૃત્રિમ ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ સ્ટ્રક્ચર (ARS) સંબંધિત ઝોનિંગ નકશાઓ ઉપલબ્ધ કરાવાયા છે.

• ૩ કિમીના વિસ્તારમાં રિચાર્જ ઝોનની ઓળખ:

  • આ એપની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે વપરાશકર્તાના પસંદ કરેલા સ્થાનથી ૩ કિમી સુધીના ઘેરાવામાં સંભવિત ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ ઝોનની ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે.

  • આનાથી સ્થાનિક ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ મુજબ વરસાદી પાણીને જમીનમાં ઉતારવા માટે યોગ્ય માળખાં (જેમ કે રિચાર્જ પિટ, સોક પિટ કે પરકોલેશન ટાંકી) પસંદ કરવાનું સરળ બને છે.

• વૈજ્ઞાનિક ડેટા અને જીઓસ્પેશિયલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ:

  • આ પ્લેટફોર્મ પર વરસાદનું પ્રમાણ, ભૂગર્ભજળનું વર્તમાન સ્તર, જમીનનો ઢોળાવ, કુદરતી ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અને જળ ઉપલબ્ધતા જેવા મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક ડેટાનું સંયુક્ત વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે.

  • આ ડિજિટલ માધ્યમથી ગ્રામ પંચાયતો, સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર અને જળસંચય ક્ષેત્રે કામ કરતી સંસ્થાઓને પાણી સંરક્ષણની યોજનાઓ બનાવવામાં વ્યાપક માર્ગદર્શન મળી રહેશે.