હૃદય આપણા શરીરનું સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અંગ છે, જે આખા શરીરમાં લોહી પહોંચાડવાનું કામ કરે છે. જો હૃદય યોગ્ય રીતે કામ ન કરે, તો શરીરમાં અનેક પ્રકારના સંકેતો જોવા મળે છે. શરૂઆતમાં આ સંકેતો સામાન્ય લાગી શકે છે, પરંતુ તેને અવગણવા હિતાવહ નથી. સમયસર આ લક્ષણોને ઓળખવાથી હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ અંગે વહેલી તકે તપાસ કરાવવામાં મદદ મળી શકે છે. અહીં હૃદયની નબળાઈ સાથે સંકળાયેલા ૬ સંભવિત સંકેતો વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે:
હૃદયના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા ૬ મહત્ત્વપૂર્ણ સંકેતો:
-
૧. જમ્યા પછી અસામાન્ય થાક કે સુસ્તી: જો ભોજન કર્યા પછી વારંવાર અસામાન્ય થાક કે વધુ પડતી સુસ્તી અનુભવાય, તો તેની સાથે જો છાતીમાં દુખાવો, દબાણ અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય તો તેને અવગણવું નહીં. ખાસ કરીને છાતીમાં દુખાવો અચાનક શરૂ થાય તો તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી જરૂરી છે.
-
૨. સાંજના સમયે પગ કે પગની ઘૂંટીમાં સોજો: જો સાંજના સમયે પગ અથવા પગની ઘૂંટીમાં સોજો જોવા મળે, તો તે હૃદય સંબંધિત સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે. તબીબી ભાષામાં તેને ‘પિટિંગ એડીમા’ કહે છે. હૃદયની પમ્પ કરવાની ક્ષમતા ઘટે ત્યારે શરીરમાં પ્રવાહી જમા થવાથી પગમાં સોજો આવી શકે છે (જોકે કિડની કે અન્ય સમસ્યાઓથી પણ આવું થઈ શકે છે).
-
૩. નમતી વખતે કે શૂઝ પહેરતી વખતે શ્વાસ ચઢવો: જો શૂઝ પહેરવા, જમીન પરથી વસ્તુ ઉપાડવા અથવા નીચે નમતી વખતે શ્વાસ ચઢે, તો આ બાબત પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. તબીબી ભાષામાં આ લક્ષણને ‘બેન્ડોપ્નિયા’ કહેવામાં આવે છે, જે કેટલીકવાર હૃદયની કાર્યક્ષમતા ઘટવા સાથે સંકળાયેલું હોય છે.
-
૪. પેટ ભરાઈ જવું કે ભારેપણું લાગવું: જો થોડું ભોજન કર્યા પછી પણ પેટ ભરાઈ ગયેલું લાગે, પેટ ફૂલે અથવા ભારેપણું અનુભવાય, તો તેની પાછળ પાચનનાં કારણો હોઈ શકે છે. જોકે હૃદયની કાર્યક્ષમતા ઘટવાથી શરીરમાં પ્રવાહી જમા થવાને કારણે પણ પેટમાં અસ્વસ્થતા કે ભૂખ ઓછી લાગી શકે છે. આ લક્ષણો સતત રહે અથવા પગના સોજા સાથે દેખાય તો તપાસ કરાવવી જોઈએ.
-
૫. થોડું ચાલવાથી કે સીડી ચઢવાથી શ્વાસ ચઢવો: જો થોડું ચાલવાથી, સીડીઓ ચઢવાથી અથવા સામાન્ય કામ કરતી વખતે પણ શ્વાસ ચઢવા લાગે, તો તેને અવગણશો નહીં. હૃદય યોગ્ય રીતે લોહી પંપ ન કરી શકતું હોય ત્યારે આ સમસ્યા થઈ શકે છે (જોકે ફેફસાંની બીમારી કે એનિમિયા પણ તેનું કારણ હોઈ શકે છે).
-
૬. પૂરતી ઊંઘ છતાં સતત થાક કે નબળાઈ: પૂરતી ઊંઘ અને આરામ કર્યા પછી પણ સતત થાક કે નબળાઈ અનુભવાય, તો હૃદય શરીરનાં વિવિધ અંગોમાં પૂરતું લોહી પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી અનુભવતું હોઈ શકે છે. જો આ લક્ષણ લાંબા સમય સુધી રહે અથવા તેની સાથે ચક્કર આવવાં, શ્વાસ ચઢવો કે પગમાં સોજો જેવા લક્ષણો દેખાય તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
તબીબી સલાહ ક્યારે લેવી? આ લક્ષણોનો અર્થ હંમેશાં હૃદય નબળું હોવો એવો નથી હોતો, પરંતુ વારંવાર થતો થાક, શ્વાસ ચઢવો, પગમાં સોજો અથવા છાતીમાં અસ્વસ્થતા જણાય તો યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવી જ જોઇએ. જો છાતીમાં અચાનક દુખાવો કે દબાણ, ગંભીર શ્વાસની તકલીફ, ઠંડો પરસેવો કે બેભાન થવા જેવાં લક્ષણો દેખાય, તો તાત્કાલિક ઇમરજન્સી મદદ લો.
