ઈન્ટરવ્યૂ કે પરીક્ષા પહેલાં કેમ વધે છે હૃદયના ધબકારા? જાણો કારણો અને તેનાથી બચવાના ઉપાયો

ઈન્ટરવ્યૂ કે પરીક્ષા પહેલાં કેમ વધી જાય છે હૃદયના ધબકારા? શું તે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે?

ઘણીવાર ઇન્ટરવ્યૂ પહેલાં હૃદયના ધબકારા વધી જવા, પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશતી વખતે હાથ-પગ ઠંડા પડી જવા અથવા સ્ટેજ પર બોલતા પહેલાં શ્વાસ ઝડપી થઈ જવાની સમસ્યા સામાન્ય છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને ‘સિચ્યુએશનલ એન્ઝાયટી’ (Situational Anxiety) અથવા પરિસ્થિતિગત ચિંતા કહેવામાં આવે છે. આ કોઈ ગંભીર બિમારી નથી, પરંતુ ચોક્કસ અને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિને કારણે ઊભી થતી અસ્થાયી લાગણી છે.

પરિસ્થિતિગત ચિંતા (Situational Anxiety) થવાના મુખ્ય કારણો:

• તણાવ પ્રતિભાવ પ્રણાલી (Stress Response): જ્યારે મગજ કોઈ પરિસ્થિતિને જોખમી કે પડકારજનક માને છે, ત્યારે શરીરનો ‘ફ્લાઇટ ઓર ફાઇટ’ રિસ્પોન્સ સક્રિય થાય છે, જેના કારણે એડ્રેનાલિન હોર્મોન છૂટે છે અને હૃદયના ધબકારા તથા શ્વાસની ગતિ વધી જાય છે.

• મૂલ્યાંકન થવાનો ડર: ઇન્ટરવ્યૂ, પરીક્ષા કે જાહેર ભાષણ દરમિયાન સામેવાળા વ્યક્તિ દ્વારા આપણી યોગ્યતાનું મૂલ્યાંકન થઈ રહ્યું છે તેનો ડર ગભરાટ પેદા કરે છે.

• શારીરિક લક્ષણો: આ સમય દરમિયાન ધ્રુજારી, વધુ પડતો પરસેવો વળવો, મોં સૂકાવું, પેટમાં અસ્વસ્થતા થવી અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડવી જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

શું આ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે? સામાન્ય રીતે આ ચિંતા ક્ષણિક હોય છે અને પરિસ્થિતિ પૂરી થતાં જાતે જ ઠીક થઈ જાય છે. જ્યાં સુધી આ લક્ષણો ક્યારેક જ અનુભવાય, ત્યાં સુધી તે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક નથી. પરંતુ જો આ સમસ્યા રોજિંદા જીવનને પ્રભાવિત કરવા લાગે, તો તે ચિંતા વિકાર (Anxiety Disorder)નું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.

ચિંતા અને ધબકારા નિયંત્રિત કરવા માટેના અસરકારક ઉપાયો:

• યોગ્ય અને અગાઉથી તૈયારી: કોઈપણ મોટા ઇન્ટરવ્યૂ કે પરીક્ષા માટે પૂરતી તૈયારી રાખવાથી આત્મવિશ્વાસ વધે છે અને ડર ઓછો થાય છે.

• ઊંડા શ્વાસ લેવાની કસરત (Deep Breathing): ગભરાટ અનુભવાય ત્યારે ધીમા અને ઊંડા શ્વાસ લેવાથી હૃદયના ધબકારા સામાન્ય કરવામાં મદદ મળે છે.

• સકારાત્મક અભિગમ: નકારાત્મક વિચારોને ઓળખીને તેને દૂર કરો અને પૂરતી ઊંઘ લો.

• તબીબી સલાહ ક્યારે લેવી? જો છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો થાય, બેભાન થવા જેવું લાગે અથવા શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ થાય, તો તુરંત જ ડૉક્ટર કે માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.