ગુજરાત સરકારે રાજ્યમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) સમુદાય માટે એક સમર્પિત ‘શેડ્યુલ્ડ કાસ્ટ્સ કમિશન’ (SC Commission) સ્થાપવાની ઔપચારિક પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે. આ આયોગનો મુખ્ય હેતુ SC સમુદાયની ફરિયાદોનું ઝડપી સંસ્થાકીય નિવારણ લાવવાનો, તેમના બંધારણીય રક્ષણાત્મક ઉપાયો સુનિશ્ચિત કરવાનો અને કલ્યાણકારી યોજનાઓના અમલીકરણ પર દેખરેખ રાખવાનો છે.
રાજ્યમાં અનુસૂચિત જાતિની વસ્તી આશરે 7% જેટલી છે અને વિધાનસભામાં 13 બેઠકો SC માટે અનામત છે. આ સંજોગોમાં આ નિર્ણય સામાજિક ન્યાયની દિશામાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ અને કાયદાકીય કવાયત
-
સામાજિક ન્યાય વિભાગની પહેલ: સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગ ટૂંક સમયમાં જ SC સમુદાયના પ્રતિનિધિઓ, સામાજિક સંગઠનો અને અધિકારીઓ સાથે પરામર્શ પ્રક્રિયા શરૂ કરશે, જેના આધારે કમિશનનું વ્યાપક માળખું અને સત્તાઓ નક્કી થશે.
-
કાયદા વિભાગની તપાસ: કમિશનની સ્થાપના માટે કોઈ નવું વિધેયક (Bill) વિધાનસભામાં લાવવું જરૂરી છે કે કેમ તે અંગે કાયદા વિભાગ તપાસ કરી રહ્યો છે. આગામી થોડા સપ્તાહમાં આ અંગે સત્તાવાર જાહેરાત થઈ શકે છે.
પ્રસ્તાવિત કમિશનની મુખ્ય સત્તાઓ અને કાર્યો
-
ફરિયાદોની સઘન તપાસ: ભેદભાવ, સામાજિક બહિષ્કાર કે અધિકારોના ઉલ્લંઘન સંબંધિત ફરિયાદોની સીધી તપાસ કરવી.
-
દીવાની અદાલત (Civil Court) જેવી સત્તા: અન્ય રાજ્યોના કમિશનની જેમ જ આ કમિશનને ફરિયાદોની સુનાવણી વખતે દીવાની અદાલત સમકક્ષ સત્તાઓ આપવામાં આવી શકે છે.
-
યોજનાઓનું મોનિટરિંગ: જમીન-મિલકતના અધિકારો, સરકારી નોકરીઓમાં અનામતના અમલીકરણ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર સતત નજર રાખવી.
-
નીતિ વિષયક ભલામણો: SC સમુદાયના વિકાસ સંબંધિત કાયદાકીય અને નીતિગત બાબતો પર રાજ્ય સરકારને સમયાંતરે ભલામણો કરવી.
સ્થાનિક સ્તરે ઝડપી નિવારણ અને રાજ્ય માટે ફાયદો
હાલમાં SC સમુદાયના બંધારણીય રક્ષણના મુદ્દાઓ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ‘રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જાતિ આયોગ’ (NCSC – Article 338) દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે. આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક, પંજાબ, ગોવા અને તેલંગાણા જેવા રાજ્યોની તર્જ પર ગુજરાતમાં પણ રાજ્ય સ્તરનું અલાયદું કમિશન બનવાથી અત્યાચારની ફરિયાદો પર સ્થાનિક સ્તરે જ ઝડપી કાર્યવાહી શક્ય બનશે.
