CPCBનો NGT સમક્ષ ખુલાસો; મેડિકલ કચરાના વૈજ્ઞાનિક નિકાલ સામે ગંભીર સવાલો
નવી દિલ્હી: મેડિકલ કચરાના નિકાલને લઈને દેશભરમાં ગંભીર બેદરકારી સામે આવી છે. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) દ્વારા નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મેડિકલ વેસ્ટના ‘ડીપ બરિયલ’ને લઈને નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું છે.
મેડિકલ કચરામાં ચેપ લગાડતા પદાર્થો, માનવ શરીરના અંગો, વપરાયેલી સિરિંજ, દવાઓ તથા અન્ય જોખમી સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે. આવા કચરાનો યોગ્ય વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી નિકાલ ન થાય તો જમીન, ભૂગર્ભજળ અને પર્યાવરણ ઉપરાંત માનવ આરોગ્ય સામે પણ ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
CPCBના અહેવાલથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કેટલાક વિસ્તારોમાં મેડિકલ વેસ્ટને જમીનમાં ઊંડે દાટવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન નિર્ધારિત પર્યાવરણીય અને સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન કરવામાં આવ્યું નથી.
નિયમોના પાલન પર સવાલ
મેડિકલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ નિયમો હેઠળ આવા જોખમી કચરાના સંગ્રહ, પરિવહન, ટ્રીટમેન્ટ અને નિકાલ માટે ચોક્કસ પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમ છતાં વિવિધ રાજ્યોમાં નિયમોના અમલમાં ખામીઓ જોવા મળતા CPCBએ સમગ્ર મામલો NGTના ધ્યાન પર લાવ્યો છે.
આ બાબત ખાસ ચિંતાજનક એટલા માટે છે કે મેડિકલ વેસ્ટ સામાન્ય ઘન કચરાથી અલગ પ્રકારનો જોખમી કચરો છે. તેનો બિનવ્યવસ્થિત નિકાલ થાય તો ચેપજન્ય રોગો ફેલાવાની સાથે જમીન અને પાણીના સ્ત્રોત પણ પ્રદૂષિત થઈ શકે છે.
જવાબદારી નક્કી કરવાની જરૂર
CPCBના ખુલાસા બાદ હવે સંબંધિત રાજ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ, સ્થાનિક તંત્ર તથા મેડિકલ સંસ્થાઓની કામગીરી સામે પણ સવાલો ઊભા થયા છે. મેડિકલ વેસ્ટના નિકાલમાં ક્યાં અને કેવી રીતે નિયમોનો ભંગ થયો તેની તપાસ કરી જવાબદારી નક્કી કરવાની જરૂરિયાત સામે આવી છે.
NGT સમક્ષ રજૂ થયેલા આ મુદ્દાથી દેશભરમાં મેડિકલ વેસ્ટ મેનેજમેન્ટની વ્યવસ્થા અંગે ફરી એકવાર ગંભીર ચર્ચા શરૂ થઈ છે. પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે માત્ર નિયમો બનાવવાથી નહીં પરંતુ તેનો જમીન પર કડક અમલ થાય તે જરૂરી છે.
મેડિકલ વેસ્ટનો સુરક્ષિત અને વૈજ્ઞાનિક નિકાલ માત્ર પર્યાવરણનો મુદ્દો નથી, પરંતુ જાહેર આરોગ્ય સાથે સીધો જોડાયેલો ગંભીર પ્રશ્ન છે.
