કચ્છના સરહદી વિસ્તારમાંથી ફરી એકવાર સિંધુ સંસ્કૃતિના પ્રાચીન પૃષ્ઠો ખુલી રહ્યા છે. પાકિસ્તાન સરહદ નજીક આવેલા એક ઉજ્જડ વિસ્તારમાંથી તાજેતરમાં જ પ્રાચીન માનવ વસાહતના મહત્વપૂર્ણ અવશેષો મળી આવ્યા છે, જેનાથી પુરાતત્ત્વવિદોમાં ભારે ઉત્સુકતા વ્યાપી છે.
સંયુક્ત સંશોધન અને મહત્વપૂર્ણ શોધો
કચ્છ યુનિવર્સિટી અને ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીના સંયુક્ત સંશોધન અભિયાન દરમિયાન આ વિશિષ્ટ સ્થળની ઓળખ હાલ પૂરતી ‘બરબાદપુર’ તરીકે કરવામાં આવી છે.
-
100થી વધુ માનવ હાડપિંજર: ખોદકામ દરમિયાન સંશોધકોને 100થી વધુ માનવ હાડપિંજરો મળી આવ્યા છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે આ તમામ હાડપિંજરો એક ચોક્કસ અને સરખી દિશામાં દફનાવાયેલા જોવા મળ્યા છે.
-
પ્રાચીન અવશેષો: સ્થળ પરથી માટીના વાસણો, તેલના દીવા, તાંબાના સિક્કા, ટેરાકોટા અને ઊંટના રમકડાં જેવાં અનેક પ્રાચીન અવશેષો પ્રાપ્ત થયા છે, જે તત્કાલીન જીવનશૈલી અને કલા-સંસ્કૃતિનો પરિચય કરાવે છે.
વેપારનું સમૃદ્ધ કેન્દ્ર અને ભૂકંપનો વિનાશક પ્રભાવ
-
સમૃદ્ધ નગર: પુરાતત્ત્વવિદોના મતે આ સ્થળ પ્રાચીન સમયમાં કોઈ નદીના કિનારે વસેલું એક અત્યંત સમૃદ્ધ નગર હોઈ શકે છે.
-
સિંધુ નદીનો પ્રવાહ: એવો પણ અંદાજ છે કે ભૂતકાળમાં સિંધુ નદીનો પ્રવાહ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતો હશે, જેણે આ વસાહતને વેપાર-વણજનું કેન્દ્ર બનાવ્યું હશે.
-
1819નો ભૂકંપ: વર્ષ 1819માં આવેલા વિનાશક ભૂકંપ બાદ નદીનું વહેણ બદલાતા અને જમીનની ભૌગોલિક સ્થિતિ બદલાતા આ નગર કાળના ગર્ભમાં વિલીન થઈ ગયું હોવાની સંભાવના છે.
