ફૂટપાથ પર ચાલવો એ નાગરિકોનો મૂળભૂત અધિકાર’: સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો

સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે એક ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ‘ફૂટપાથ પર સુરક્ષિત ચાલવાનો અધિકાર એ નાગરિકોનો મૌલિક (મૂળભૂત) અધિકાર છે.’ સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકારને આ અંગે વહેલી તકે કાયદો બનાવવા માટે પણ નિર્દેશ આપ્યા છે.

આ સૂચિત કાયદા દ્વારા પગપાળા ચાલતા મુસાફરો (Pedestrians) માટે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવા અને તેની યોગ્ય જાળવણી રાખવા માટે સ્થાનિક મહાનગરપાલિકાઓ અને નગર નિગમોની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવશે.

1. વાહનો કરતાં પગપાળા ચાલવાનો અધિકાર વધુ મહત્ત્વનો

જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ અતુલ એસ. ચંદુરકરની ખંડપીઠે (બેંચ) ચુકાદો આપતા જણાવ્યું કે:

• ભારતીય બંધારણના આર્ટિકલ 19(1)(d) (મુક્તપણે હરવા-ફરવાનો અધિકાર) અને આર્ટિકલ 21 (જીવવાનો અધિકાર) હેઠળ પગપાળા ચાલવાનો અધિકાર પણ સામેલ છે.

• મોટર વાહનો લઈને રસ્તા પર નીકળવા કરતાં પગપાળા ચાલનારા નાગરિકોનો અધિકાર વધુ સર્વોપરી અને મહત્ત્વનો છે.

• જો ભવિષ્યમાં કોઈ નાગરિકના આ અધિકારનો ભંગ થશે (જેમ કે ફૂટપાથ ન હોવી કે તેના પર દબાણ હોવું), તો તે જવાબદાર તંત્ર સામે કાયદાકીય પગલાં ભરીને વળતર માંગી શકશે.

2. સુપ્રીમ કોર્ટે તંત્રની આકરી ઝાટકણી કાઢી

અદાલતે સ્થાનિક વહીવટી તંત્રના વલણ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરતા નોંધ્યું કે:

“હાલમાં આપણું નગર પ્રશાસન માત્ર વાહનો સરળતાથી ચાલી શકે તેવા રસ્તાઓ બનાવવામાં વ્યસ્ત છે અને પગપાળા ચાલનારા નાગરિકોને કિનારે ધકેલી દેવાયા છે, પરંતુ હવે આવું બિલકુલ નહીં ચાલે. રસ્તાઓ બનાવવાની સાથે જ પગપાળા ચાલનારાઓ માટે સારા અને સુરક્ષિત ફૂટપાથ બનાવવાની કાયદેસરની જવાબદારી શહેરી વિકાસ સત્તામંડળ, મહાનગરપાલિકાઓ અને પંચાયતોની છે.”

3. કયા કેસમાં આવ્યો આ ચુકાદો? (5 વર્ષના માસૂમનું મોત)

આ ઐતિહાસિક ચુકાદો વર્ષ 2016માં બનેલી એક દુઃખદ માર્ગ અકસ્માતની ઘટનાના ક્લેમ કેસની સુનાવણી દરમિયાન આવ્યો છે. શાળાએ જઈ રહેલા એક 5 વર્ષના માસૂમ બાળકને પાછળથી આવતા એક બેફામ ટેન્કરે ટક્કર મારી દીધી હતી. જેમાં બાળકનું કરુણ મોત નીપજ્યું હતું. જે રસ્તા પર આ અકસ્માત સર્જાયો, ત્યાં પગપાળા ચાલવા માટે કોઈ ફૂટપાથ કે રોડ ક્રોસિંગની વ્યવસ્થા જ નહોતી.

4. હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટાવી વળતરની રકમ વધારી

સુપ્રીમ કોર્ટે પીડિત પરિવારને ન્યાય આપતા વળતરમાં મોટો વધારો કર્યો છે:

સર્વોચ્ચ અદાલતે હાઈકોર્ટના અગાઉના નિર્ણયને ભૂલભરેલો ગણાવ્યો હતો અને વીમા કંપનીને આદેશ આપ્યો છે કે, સુધારેલી વળતરની આ પૂરેપૂરી રકમ 2 મહિનાની અંદર પીડિત પરિવારને ચૂકવી દેવામાં આવે.