પશ્ચિમ એશિયામાં દરિયાઈ યુદ્ધ: 14 દિવસમાં 17 જહાજો પર હુમલો, વૈશ્વિક વેપાર પર તોળાતું સંકટ !

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસર હવે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ સુરક્ષા પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં આ ક્ષેત્રના મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગો પર ઓછામાં ઓછા 17 જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે, જેનાથી વૈશ્વિક શિપિંગ અને વેપાર જગતમાં ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે. યુનાઇટેડ કિંગડમ મેરીટાઇમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ (UKMTO) ના ડેટા અનુસાર, આ હુમલાઓ મુખ્યત્વે પર્શિયન ગલ્ફ, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને ઓમાનની ખાડીમાં થયા છે.

હુમલાની શ્રેણી: ક્યારે અને ક્યાં શું થયું?

માર્ચ મહિનાની શરૂઆતથી જ આ વિસ્તારોમાં ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાની ઘટનાઓ વધી છે:

• 1 માર્ચ: હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને બહેરીન પાસે ટેન્કરો પર હુમલો. ઓમાનની ખાડીમાં ‘MKD VYOM’ નામના ટેન્કર પર થયેલા હુમલામાં એક ભારતીય નાગરિકનું મોત થયું.

• 3-4 માર્ચ: ઓમાનની ખાડી અને પર્શિયન ગલ્ફમાં જહાજો પર વિસ્ફોટો અને ડ્રોન ગતિવિધિઓ નોંધાઈ.

• 7 માર્ચ: પર્શિયન ગલ્ફમાં ડ્રિલિંગ રિગ પર ડ્રોન હુમલો થયો, જેમાં કર્મચારીઓ ઘાયલ થતા તેમને સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી.

• 11-12 માર્ચ: કન્ટેનર શિપ ‘મયૂરી નારી’ સહિત અન્ય જહાજો પર હુમલા થયા, જેના કારણે જહાજોમાં આગ લાગવાની ઘટનાઓ પણ બની.

સુરક્ષા એજન્સીઓની ચેતવણી અને આંકડા

જોઈન્ટ મેરીટાઇમ ઇન્ફોર્મેશન સેન્ટર (JMIC) એ આ વિસ્તારમાં દરિયાઈ જોખમ ‘ગંભીર’ હોવાની ચેતવણી આપી છે:

1. ટ્રાફિકમાં ધરખમ ઘટાડો: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી સામાન્ય રીતે દરરોજ 138 જહાજો પસાર થાય છે, જે આ હુમલાઓને કારણે ઘટીને હવે માત્ર દરરોજ 2 જહાજ થઈ ગયા છે.

2. તમામ દેશો લક્ષ્ય પર: હવે માત્ર પશ્ચિમી દેશોના જ નહીં, પરંતુ તમામ દેશોના જહાજો અને ઓઇલ ટર્મિનલ્સને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

3. વધતું જોખમ: 1 થી 14 માર્ચની વચ્ચે દરિયામાં 20 થી વધુ શંકાસ્પદ ઘટનાઓ નોંધાઈ છે.

ટેકનિકલ અડચણો અને આર્થિક અસર

હુમલાખોરો હવે માત્ર હથિયારો જ નહીં, પણ ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ (Electronic Warfare) નો પણ સહારો લઈ રહ્યા છે:

• GPS જામિંગ: જહાજોના નેવિગેશન સિસ્ટમ સાથે છેડછાડ કરવામાં આવી રહી છે (GPS/GNSS જામિંગ અને સ્પૂફિંગ). એઆઈએસ ડેટામાં જહાજોની ખોટી લોકેશન અથવા અશક્ય ઝડપ (30 નોટ્સથી વધુ) દેખાઈ રહી છે.

• મોંઘવારીનું જોખમ: દરિયાઈ જોખમ વધતા વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો થયો છે. માલવાહક ભાડા અને ઇંધણના ભાવ વધવાથી ઉર્જા અને ખાતર જેવી ચીજવસ્તુઓના પુરવઠા પર માઠી અસર પડી શકે છે.

જહાજોના ચાલક દળ (Crew) માટે કડક સૂચનાઓ

દરિયાઈ એજન્સીઓએ જહાજના કેપ્ટન અને ક્રૂ મેમ્બર્સને વિશેષ સાવચેતી રાખવા જણાવ્યું છે:

• જહાજના માર્ગમાં સતત બદલાવ કરવો જેથી પેટર્ન પકડાઈ ન જાય.

• બંદર કે એન્કર પર લાંબો સમય ઊભા ન રહેવું.

• નેવિગેશન માટે માત્ર ડિજિટલ નહીં, પણ મેન્યુઅલ અને રડાર પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવો.

• કોઈપણ શંકાસ્પદ વસ્તુ કે મલબાને અડકવું નહીં અને લશ્કરી જહાજોથી સુરક્ષિત અંતર જાળવવું.