દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે પોલીસ પ્રશાસનને એક કડક અને મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશ આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ વ્યક્તિની ધરપકડ બાદ તેને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર કરવાની ૨૪ કલાકની બંધારણીય મર્યાદા પોલીસ સત્તાવાર ધરપકડ જાહેર કરે ત્યારથી નહીં, પરંતુ વાસ્તવિક અટકાયત (સ્વતંત્રતા છીનવાય) ત્યારથી જ શરૂ થઈ જાય છે. બંધારણની કલમ ૨૨(૨) હેઠળ ‘ધરપકડ’ અને ‘અટકાયત’ વચ્ચે કૃત્રિમ ભેદભાવ ઊભો કરીને કાયદાકીય છટકબારી શોધતી પોલીસ પદ્ધતિ સામે કોર્ટે લાલ આંખ કરી છે.
મુખ્ય પાસાં અને વિગતવાર અહેવાલ:
-
ધરપકડ અને અટકાયત વચ્ચેનો કૃત્રિમ ભેદ ગેરબંધારણીય:
-
ન્યાયાધીશો ઉજ્જવલ ભુઈયાં અને અતુલ એસ. ચંદુરકરની બેન્ચે ચુકાદો આપતા જણાવ્યું હતું કે, પોલીસ પૂછપરછ, તપાસ કે જપ્તીના બહાને ઔપચારિક ધરપકડમાં વિલંબ કરીને સમય મર્યાદા લંબાવી શકે નહીં.
-
વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા હકીકતમાં જ્યારે છીનવી લેવાય અને તેને અટકાયતમાં રખાય, ત્યારથી જ ૨૪ કલાકની ગણતરી શરૂ થઈ જાય છે. જો આ સમયમર્યાદામાં મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ ન કરાય તો આરોપીને તાત્કાલિક મુક્ત કરવો પડે.
-
-
મેજિસ્ટ્રેટે અટકાયતનો વાસ્તવિક સમય નોંધવો ફરજિયાત:
-
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે મેજિસ્ટ્રેટે આરોપી સમક્ષ ઉપસ્થિત થતાં જ અટકાયતની વાસ્તવિક તારીખ અને સમય નોંધવો પડશે.
-
જો ૨૪ કલાકની મર્યાદાનું પાલન ન થયું હોય તો મેજિસ્ટ્રેટે તેની તપાસ કરવી પડશે અને ગેરબંધારણીય કે લાંબી અટકાયત જણાય તો રિમાન્ડ આપવાનો ઇનકાર કરવાનો અધિકાર પણ તેમની પાસે રહેશે.
-
-
માત્ર પ્રવાસના સમયને જ અપવાદ તરીકે છૂટ:
-
બંધારણ મુજબ માત્ર ધરપકડના સ્થળથી મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટ સુધી પહોંચવામાં લાગતા મુસાફરીના સમયને જ ૨૪ કલાકની મર્યાદામાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યો છે.
-
પોલીસ તપાસના નામે મૌલિક અધિકારોનું હનન કરીને કસ્ટડીમાં રાખવાના સમયને આ મર્યાદામાંથી બાદ કરી શકાય નહીં.
-
