પશ્ચિમ રેલવેના અમદાવાદ મંડળ બાદ હવે રાજકોટ મંડળે પણ ઓવરહેડ ઇક્વિપમેન્ટ (OHE) ની દેખરેખ માટે ડ્રોન ટેકનોલોજી અપનાવી છે. રાજકોટ મંડળે હાપા-કાનાલુસ વચ્ચેના ૩૧ કિ.મી. લાંબા સેક્શનમાં લાઈવ-લાઈન OHE નિરીક્ષણ અને સર્વેલન્સ સિસ્ટમનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું છે.
રેલવે બોર્ડ અને RDSOની ગાઈડલાઈન મુજબ હાથ ધરાયેલા આ નિરીક્ષણમાં DGCA માન્ય ડ્રોન, GPS/GNSS જિયો-ટેગિંગ અને હાઈ-રિઝોલ્યુશન ઓપ્ટિકલ કેમેરાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ટેકનોલોજીની મદદથી ૨૫ kV AC ટ્રેક્શન સિસ્ટમમાં પાવર કે ટ્રાફિક બ્લોક લીધા વિના OHE ની સ્થિતિનું ઝડપી અને સચોટ નિરીક્ષણ શક્ય બનશે.
આ પદ્ધતિથી પરંપરાગત મેન્યુઅલ તપાસ દરમિયાન કર્મચારીઓ માટે રહેતું જોખમ ઘટશે અને ટ્રેન વ્યવહારને અસર પહોંચાડ્યા વિના જાળવણી કરી શકાશે. અગાઉ અમદાવાદ મંડળમાં ડ્રોન નિરીક્ષણ દરમિયાન ઇન્સ્યુલેટર પર ફ્લેશ માર્ક, લટકતી બાહ્ય સામગ્રી, પક્ષીઓના માળા અને કેટનરી સ્ટ્રેન્ડમાં નુકસાન જેવી ક્ષતિઓ જિયો-ટેગ્ડ ફોટોગ્રાફ્સ સાથે પકડાઈ હતી.
રાજકોટમાં વપરાયેલા ડ્રોનની ઓપરેશનલ રેન્જ ૧૦ કિ.મી. અને ફ્લાઈટ એન્ડ્યોરન્સ ૫૦ મિનિટની છે, જે લૂઝ કનેક્શન, એલાઈમેન્ટ ડેવિયેશન કે મિસિંગ પિન જેવી નાની ખામીઓ પણ શરૂઆતના તબક્કે શોધી કાઢે છે. ભવિષ્યમાં પશ્ચિમ રેલવે આ ડેટાનો ઉપયોગ AI આધારિત પ્રેડિક્ટિવ એનાલિટિક્સ માટે કરશે, જેથી OHE ફેલ્યોર, ટ્રિપિંગ અને ટ્રેન વિલંબની સમસ્યા અટકાવી શકાશે.
મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ અને તકનીકી સુવિધાઓ:
-
લાઈવ-લાઈન સર્વેલન્સ: પાવર કે ટ્રાફિક બ્લોક લીધા વિના લાઈવ OHE લાઈનનું સલામત નિરીક્ષણ.
-
ડ્રોનની ક્ષમતા: ૧૦ કિ.મી.ની ઓપરેશનલ ફ્લાઈંગ રેન્જ, ૫૦ મિનિટનું એન્ડ્યોરન્સ અને હાઈ-રિઝોલ્યુશન કેમેરા.
-
ચોક્કસ ક્ષતિ ઓળખ: ઇન્સ્યુલેટર ફ્લેશ માર્ક, પક્ષીઓના માળા, કન્ડક્ટર ખામી અને લૂઝ કનેક્શન જિયો-ટેગ્ડ લોકેશન સાથે ટ્રેક થાય છે.
-
AI અને ભવિષ્યનું આયોજન: ડેટાના આધારે AI વડે સંભવિત ખામીઓનું અગાઉથી પૂર્વાનુમાન (Predictive Maintenance) કરી સમગ્ર ઝોનમાં તબક્કાવાર અમલ કરાશે.
ડ્રોન અને AIના સુમેળથી રેલવે OHEની જાળવણી વધુ કાર્યક્ષમ બનશે અને ટ્રેન સંચાલનની સલામતી તથા વિશ્વસનીયતામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
