કેન્દ્ર સરકારના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ ગુજરાતમાં છેલ્લા 5 વર્ષમાં ખેતીલાયક જમીનમાં અંદાજે 2.28 લાખ હેક્ટરનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. વર્ષ 2020-21માં રાજ્યમાં 124.62 લાખ હેક્ટર ખેતીની જમીન ઉપલબ્ધ હતી, જે વર્ષ 2024-25માં ઘટીને 122.34 લાખ હેક્ટર રહી ગઈ છે.
ખેતીની જમીન ઘટવાના મુખ્ય કારણો
-
બિનખેતી (NA) માં રૂપાંતર: રાજ્યમાં ઝડપી ઔદ્યોગિકીકરણ અને વિકાસના ઓથા હેઠળ જમીનનું બિનખેતીમાં રૂપાંતર થવું આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ છે.
-
શહેરીકરણ અને ઔદ્યોગિક કોરિડોર: ઝડપી શહેરીકરણ, પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ અને નવા ઔદ્યોગિક કોરિડોરના નિર્માણને કારણે ખેતી ક્ષેત્ર સંકોચાઈ રહ્યું છે.
-
ઓછી આવક: ખેતીમાંથી મળતી ઓછી આવકના કારણે ખેડૂતો પોતાની જમીન વેચવા મજબૂર બની રહ્યા છે.
સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓ
-
સાબરકાંઠા: ખેતીની જમીનમાં સૌથી વધુ 43.72 ટકા નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
-
જામનગર: ખેતીની જમીનમાં 40.91 ટકા નો ઘટાડો થયો છે.
-
વડોદરા: ખેતીની જમીનમાં 38.18 ટકા નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
-
અમદાવાદ: અમદાવાદ જિલ્લામાં 71,786 હેક્ટર ખેતીની જમીન બિનખેતીના કામકાજ માટે પરિવર્તિત કરી દેવામાં આવી છે.
ભવિષ્યના ગંભીર પરિણામો
-
ખાદ્ય સુરક્ષા પર સંકટ: જો આ જ ગતિએ ખેતીની જમીન ઘટતી રહેશે, તો ભવિષ્યમાં રાજ્યમાં ધાન્ય પાકોની ભારે તંગી સર્જાઈ શકે છે.
-
ખેડૂતો મજૂર બનવાની ભીતિ: નાના ખેડૂતો પોતાની જમીન ગુમાવીને પોતાના જ ખેતરોમાં કે અન્ય ક્ષેત્રોમાં મજૂર બની જાય તેવી ગંભીર શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે, જે ગ્રામીણ અર્થતંત્ર માટે મોટી લાલબત્તી સમાન છે.
