થાઇરોઇડ અસંતુલન: ચીડિયાપણું અને ચિંતા જેવા લક્ષણો પાછળનું કારણ, પ્રકારો અને સાવચેતી

Thyroid Symptoms : ચીડિયાપણું, ઊંઘનો અભાવ અને ચિંતા, શું આ થાઇરોઇડ અસંતુલનનાં લક્ષણો છે? જાણો નિષ્ણાત પાસેથી

આજના સમયમાં થાઇરોઇડની સમસ્યા ખૂબ જ સામાન્ય બની ગઈ છે. વારંવાર ચીડિયાપણું આવવું, પૂરતી ઊંઘ ન મળવી, વધુ પડતી ચિંતા થવી અને યાદશક્તિ નબળી પડવી જેવા લક્ષણોને સામાન્ય માનીને અવગણવા જોઈએ નહીં, કારણ કે આ લક્ષણો થાઇરોઇડ હોર્મોનના અસંતુલન સાથે સીધા સંકળાયેલા હોઈ શકે છે.

થાઇરોઇડ અને તેના મુખ્ય પ્રકારો:

• થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું કાર્ય: ગરદનના આગળના ભાગમાં આવેલી પતંગિયા આકારની આ ગ્રંથિ શરીરના ચયાપચય (મેટાબોલિઝમ), ઊર્જાના ઉપયોગ, હૃદયના ધબકારા અને શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

• હાઇપોથાઇરોઇડિઝમ (ઓછું ઉત્પાદન): જ્યારે ગ્રંથિ પૂરતા પ્રમાણમાં હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરતી નથી, ત્યારે થાક લાગવો, વજન વધવું, ઠંડી વધુ લાગવી, કબજિયાત અને વધુ પડતી ઊંઘ આવવી જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

• હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ (વધુ ઉત્પાદન): જ્યારે ગ્રંથિ જરૂરિયાત કરતાં વધુ હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરે છે, ત્યારે હૃદયના ધબકારા વધવા, પરસેવો થવો, વજન ઘટવું, ચિંતા અને ચીડિયાપણું વધવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને અન્ય વિશેષતાઓ:

• નર્વસ સિસ્ટમ પર અસર: મેક્સ હોસ્પિટલનાં ઇન્ટરનલ મેડિસિન વિભાગનાં ડિરેક્ટર ડૉ. મીનાક્ષી જૈનના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મોનનું અસંતુલન નર્વસ સિસ્ટમને અસર કરે છે, જેના કારણે મૂડમાં ફેરફાર, ડિપ્રેશન, અનિદ્રા અથવા વધુ પડતી ઊંઘ અને યાદશક્તિની મુશ્કેલીઓ થઈ શકે છે.

• મહિલાઓમાં વધુ જોખમ: પુરુષોની સરખામણીએ મહિલાઓમાં આ સમસ્યા વધુ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને તરુણાવસ્થા, ગર્ભાવસ્થા અને મેનોપોઝ જેવા હોર્મોનલ ફેરફારોના તબક્કામાં તેનું જોખમ વધી જાય છે.

નિદાન અને કાળજી: જો આવાં લક્ષણો જણાય, તો તબીબી સલાહ મુજબ રક્ત પરીક્ષણ (Blood Test) કરાવવું અનિવાર્ય છે. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ નિયમિત દવાઓ લેવી, જાતે દવા બંધ ન કરવી, સંતુલિત આહાર લેવો, નિયમિત કસરત કરવી અને પૂરતી ઊંઘ લેવાથી થાઇરોઇડને સરળતાથી નિયંત્રણમાં રાખી શકાય છે.